Rəqəmsal oyunların təsir dairəsi son illərdə əhəmiyyətli dərəcədə genişlənərək, sadəcə əyləncə vasitəsi olmaqdan çıxıb və sosial-psixoloji mühitə çevrilib. Xüsusilə uşaqlar və gənclər üçün bu platformalar artıq dostluqların qurulduğu, kimliyin formalaşdığı və dünyagörüşünün inkişaf etdiyi əsas məkanlardan biri hesab olunur.

• Eylem Okumuş

Yaxın Şərq üzrə mütəxəssis və qlobal müdafiə yazarı Eylem Okumuş ERAmedia-ya açıqlamasında bildirib ki, uzunmüddətli ekran qarşılıqlı əlaqəsi yalnız refleksləri deyil, düşüncə tərzini də tədricən və qalıcı şəkildə dəyişdirir.

Onun sözlərinə görə, bu sahə nə tamamilə zərərsizdir, nə də tam nəzarət olunan qapalı sistemdir və reallıq bu iki yanaşmanın arasında yerləşir.

Ekspert vurğulayıb ki, rəqəmsal oyunların böyük hissəsi kommersiya məqsədilə hazırlanır və əsas hədəf istifadəçini mümkün qədər uzun müddət platformada saxlamaqdır. Bununla belə, yaranan mühit fərq edilmədən yönləndirməyə açıq bir zəmin formalaşdırır. Okumuş qeyd edib ki, söhbət otaqları, icmalar, yayımlar və müxtəlif qarşılıqlı əlaqə şəbəkələri təsirin əsas mənbəyi oyunların özündən çox, oyunçuların daxil olduğu sosial mühitlərdir.

“İstiqamətləndirmə çox vaxt açıq şəkildə aparılmır. Heç kim birbaşa nə düşünmək lazım olduğunu demir. Bunun əvəzinə təkrarlanan məzmunlar, oxşar narrativlər və birtərəfli təqdimatlar vasitəsilə zamanla müəyyən qavrayış formalaşır”, – deyə o bildirib.

Mütəxəssis xüsusilə hərbi mövzulu oyunlara diqqət çəkərək qeyd edib ki, bu tip layihələrdə hekayə quruluşu, personajlar və missiya xətti çox vaxt müəyyən ideoloji çərçivə daxilində təqdim olunur. Onun fikrincə, oyunçular əksər hallarda bu çərçivəni sorğulamadan qəbul edir və nəticədə “doğru” və “yanlış” anlayışları oyun dünyasına uyğun şəkildə yenidən formalaşa bilər.

Okumuş həmçinin rəqəmsal oyunların topladığı məlumatların əhəmiyyətinə də toxunub. O bildirib ki, istifadəçilərin onlayn qalma müddəti, davranış modelləri və sosial əlaqələri kimi məlumatlar əsasən kommersiya məqsədilə istifadə olunsa da, bu, insan davranışının ölçülə və müəyyən qədər yönləndirilə bilən strukturda olduğunu da göstərir.

Ekspert əlavə edib ki, bəzi hallarda müxtəlif aktorların fərqli kimliklərlə rəqəmsal platformalara daxil olaraq icmaları müşahidə etməsi və ya müəyyən qrupları analiz etməsi ilə bağlı müzakirələr aparılır. Bu kimi iddiaların daha çox açıq mənbə analizləri və ehtimal ssenariləri çərçivəsində qiymətləndirildiyini qeyd edib.

Onun sözlərinə görə, rəqəmsal icmaların öz daxilində yaratdığı sosial təzyiq də diqqətəlayiqdir. İnsanlar zamanla oxşar düşüncələrə malik qruplarda toplanır, fərqli fikirlər isə geri planda qalır. Bu isə alternativ baxışların zəifləməsinə səbəb olur.

Eylem Okumuş xüsusilə gənclərin bu prosesə daha açıq olduğunu vurğulayaraq bildirib ki, kimlik formalaşması dövründə aidiyyət hissi güclü olur və rəqəmsal icmalar bəzən real həyatda olan münasibətləri belə üstələyə bilir. Bu da formalaşan düşüncə sisteminin daha dərin və davamlı olmasına gətirib çıxarır.

Sonda ekspert qeyd edib ki, mövcud vəziyyət birbaşa idarə olunan sistemdən çox, məlumat axını, alqoritmlər və sosial qarşılıqlı təsirlərin yaratdığı kompleks təsir mühitidir. Onun fikrincə, müasir dövrdə mübarizə yalnız fiziki məkanlarda deyil, həm də diqqət və qavrayış səviyyəsində aparılır və bu proses çox vaxt fərq edilmədən baş verir.