Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyip Ərdoğan Avropa Siyasi Topluluğunun (AST) mayın 4-də İrəvanda keçiriləcək sammitinə dəvət olunub.

ERAmedia xəbər verir ki, “Gələcəyi qurmaq: Avropada birlik və sabitlik” şüarı ilə keçiriləcək tədbirə Avropa İttifaqı Şurasının prezidenti Antonio Kosta və Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan həmsədrlik edəcək.

Qlobal geosiyasi dəyişikliklərin dərinləşdiyi bir dövrdə keçiriləcək görüşdə əsas müzakirə mövzuları demokratik dayanıqlığın artırılması, əlaqələndirmənin inkişafı, iqtisadi və enerji təhlükəsizliyinin gücləndirilməsi olacaq.

Türkiyə AST-nin ilk toplantısına 6 oktyabr 2022-ci ildə Praqada qatılıb. Recep Tayyip Erdoğan daha sonra 7 noyabr 2024-cü ildə Budapeştdə və 16 may 2025-ci ildə Tiranada keçirilən sammitlərdə iştirak edib.

Bununla belə, o, 2023-cü ildə İspaniya və Moldovada, 2024-cü ildə Birləşmiş Krallıqda və 2025-ci ildə Danimarkada keçirilən toplantılara dəvət olunsa da qatılmayıb.

Ərdoğanın İrəvan sammitində iştirak edib-etməyəcəyi ilə bağlı Türkiyə tərəfindən hələlik rəsmi açıqlama verilməyib. Avropa İttifaqı rəsmisi bildirib ki, iştirakçıların yekun siyahısı hələ formalaşmayıb və bu məsələ yaxın günlərdə dəqiqləşəcək.

Qaydalarına əsasən, toplantıda yalnız dövlət və hökumət başçıları iştirak edə bilər. Nazirlər səviyyəsində və ya daha aşağı səviyyədə təmsilçilik qəbul edilmir. Əgər Ərdoğan sammitə qatılmazsa, Türkiyə tədbirdə təmsil olunmayacaq.

Sammit Türkiyə ilə Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşması istiqamətində addımların atıldığı bir dövrə təsadüf etməsi ilə də diqqət çəkir. Avropa İttifaqı iki ölkə arasında tam normallaşmanı dəstəkləyir və bu prosesin regionda daha geniş müsbət dinamikanın göstəricisi olduğunu vurğulayır.

AST toplantısına 48 ölkənin dövlət və hökumət başçıları dəvət olunub. Avropa İttifaqına üzv 27 ölkənin hamısının iştirak edəcəyi gözlənilir.

Türkiyə ilə yanaşı, Albaniya, Andorra, Azərbaycan, Bosniya və Herseqovina, Gürcüstan, Birləşmiş Krallıq, İsveçrə, İslandiya, Monteneqro, Kosovo, Şimali Makedoniya, Lixtenşteyn, Moldova, Monako, Norveç, San Marino, Serbiya və Ukrayna da dəvət alan ölkələr sırasındadır.

Bu dəfəki sammitin diqqətçəkən məqamlarından biri isə ilk dəfə Avropa qitəsindən kənar bir ölkə liderinin dəvət olunmasıdır. Kanadanın baş naziri Mark Karney də iştirakçılar arasında olacaq.

Rusiya və Belarus isə mövcud siyasi vəziyyətə görə toplantıya dəvət edilməyib.

Avropa Siyasi Topluluğu 2022-ci ildə Fransa Prezidenti Emmanuel Makronun təşəbbüsü ilə yaradılıb. Platformanın ideyası daha əvvəl Fransa prezidenti olmuş François Mitterrandın 1989-cu ildə irəli sürdüyü “konfederal Avropa” təklifinə dayanır.

AST Avropa İttifaqına üzvlükdən asılı olmayan bir platformadır və demokratik ölkələr arasında əməkdaşlıq, dialoq və koordinasiyanı gücləndirməyi hədəfləyir. Burada siyasət, təhlükəsizlik, miqrasiya, enerji, nəqliyyat, investisiya və insanların sərbəst hərəkəti kimi mövzular müzakirə olunur.

Qeyd edək ki, AST sammitləri ildə iki dəfə keçirilir və rotasiya prinsipi əsasında təşkil olunur. Növbəti toplantının 2026-cı ilin noyabrında İrlandiyada keçirilməsi planlaşdırılır.

Avropa Siyasi Topluluğunun İrəvan sammiti Avropada yeni təhlükəsizlik arxitekturasının formalaşması fonunda regional və qlobal güclər arasında balans axtarışının bir hissəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyip Ərdoğanın mümkün iştirakı Ankara-Brüssel münasibətlərinin gələcək trayektoriyasına dair mühüm siqnallar verə bilər.

Bu sammit xüsusilə Cənubi Qafqazda normallaşma proseslərinin sürətləndiyi bir dövrdə, Türkiyə-Ermənistan münasibətlərinin praktik mərhələyə keçməsi üçün diplomatik platforma rolunu oynaya bilər.

Avropa İttifaqının təşviq etdiyi bu format klassik inteqrasiya mexanizmlərindən fərqli olaraq daha elastik və inklüziv əməkdaşlıq modeli təqdim edir.

Bununla yanaşı, Rusiya və Belarusun kənarda saxlanılması platformanın geosiyasi xəttinin Qərb yönümlü olduğunu açıq şəkildə ortaya qoyur. Kanadanın Baş naziri Mark Carneynin dəvət edilməsi isə AST-nin tədricən transatlantik ölçü qazandığını göstərən simvolik addım kimi dəyərləndirilə bilər.

Ümumilikdə, bu sammitin nəticələri yalnız Avropa daxilində deyil, həm də qonşu regionlarda güc balansına və diplomatik dinamikanın istiqamətinə təsir göstərə bilər.

ERAmedia Analitik Qrupu