Dünən Azərbaycanın dilbər guşələrindən birində idim. Qarşılaşdığım mənzərə məni düşündürdü və istər-istəməz özümə bir sual verdim: cəmiyyətimizin təbiətə münasibəti niyə hələ də dəyişmir?

Son illərdə ekologiya, ətraf mühitin qorunması, tullantıların düzgün idarə olunması, yaşıllıqların və heyvanların mühafizəsi ilə bağlı çox danışılır. Müxtəlif maarifləndirici tədbirlər keçirilir, təmizlik aksiyaları təşkil olunur, insanlara təbiəti qorumağın vacibliyi izah edilir. Buna baxmayaraq, gündəlik həyatda insanların təbiətə münasibətində istədiyimiz dəyişiklik hələ də tam görünmür. Burada məqsəd hansısa qurumu və ya təşkilatı günahlandırmaq deyil. Əksinə, düşünürəm ki, məsələyə bir qədər geniş baxmaq və problemin cəmiyyətdəki səbəblərini araşdırmaq lazımdır.

Məsələn, demək olar ki, hər kəs bilir ki, küçəyə, parka, meşəyə və ya çimərliyə zibil atmaq düzgün deyil. Amma buna baxmayaraq, istirahət etdiyimiz yerlərdə plastik butulkalar, paketlər, qida qalıqları və digər tullantılarla tez-tez qarşılaşırıq. Maraqlıdır, insan öz evini təmiz saxladığı halda niyə bəzən yaşadığı şəhəri, parkı və ya təbiəti öz evi kimi qorumağı düşünmür?

Bəlkə də problem məlumatın olmamasında deyil. İnsanların böyük əksəriyyəti nəyin doğru, nəyin yanlış olduğunu bilir. Problem daha çox bu biliklərin gündəlik davranışa çevrilməməsindədir. Bu davranışın formalaşmasında ailənin və məktəbin də böyük rolu var. Uşağa kiçik yaşlarından “zibili yerə atma” deməklə yanaşı, bunun səbəbini də izah etmək lazımdır. Təbiətin qorunmasının yalnız dövlət qurumlarının və ya aidiyyəti təşkilatların işi olmadığı başa düşülməlidir. Hər bir insanın gündəlik davranışı ümumi ekoloji vəziyyətə təsir edir.

Məsələn, bir insanın küçəyə atdığı plastik qab kiçik görünə bilər. Amma bunu minlərlə insan etdikdə, həmin kiçik davranış böyük problemə çevrilir. Eyni məsələ suyun israfına, elektrik enerjisindən səmərəsiz istifadəyə, qida tullantılarına, ağacların və yaşıllıqların qorunmasına da aiddir. Digər tərəfdən, ekologiyanı yalnız təmizlik məsələsi kimi qəbul etmək də düzgün deyil. Təbiəti qorumaq həm də suya, havaya, torpağa, heyvanlara və bitkilərə münasibətdir. Bu, gələcək nəsillərə necə bir mühit qoyacağımızla bağlı məsələdir. Məncə, burada sosial şəbəkələrin imkanlarından da daha çox istifadə etmək olar. İnsanlara yalnız görülmüş işlər haqqında məlumat verməklə kifayətlənmək əvəzinə, onların gündəlik həyatında dəyişiklik yarada biləcək maraqlı və düşündürücü məzmunlar hazırlanmalıdır.

Məsələn, bir plastik butulkanın təbiətdə nə qədər müddət qaldığını, bir ağacın şəhər üçün nə qədər əhəmiyyət daşıdığını və ya bir ailənin tullantıları düzgün ayırmasının ümumi nəticəyə necə təsir etdiyini sadə formada göstərmək insanlara daha çox təsir edə bilər. Bəlkə də əsas məsələ insanlara təbiəti qorumağın vacibliyini dəfələrlə söyləmək yox, bunu onların gündəlik həyatının bir hissəsinə çevirməkdir.

Bu məsələdə cəmiyyətin bütün təbəqələrinin rolu var. Ailə, məktəb, müəssisələr, sahibkarlar, ictimai təşkilatlar, media və sosial şəbəkələr — hər biri öz imkanları daxilində bu prosesə təsir edə bilər. Təbiətin qorunması yalnız hansısa qurumun işi deyil. Bu, hamımızın ortaq məsuliyyətidir. Çünki təbiətə vurduğumuz zərərin nəticəsini də, qoruduğumuz təbiətin faydasını da sonda hamımız görürük. Ona görə də məncə, artıq “təbiəti niyə qoruya bilmirik?” sualından daha çox, “təbiəti qorumağı gündəlik davranışımıza necə çevirə bilərik?” sualı üzərində düşünmək lazımdır. Bəlkə də real dəyişiklik məhz bu sualdan başlayır.