İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi ilə Səudiyyə Ərəbistanının xarici işlər naziri Feysəl bin Fərhan arasında husilərlə münaqişənin müzakirəsi məqsədilə telefon danışığının aparılması Tehranın Ər-Riyad üçün xəbərdarlıq mesajı kimi qiymətləndirilə bilər.

Siyasi şərhçi Elxan Şahinoğlu ERAmedia-ya açıqlamasında bildirib ki, Əraqçi həmkarına Yəməndə hərbi əməliyyatlara diqqət yetirməyin regiondakı vəziyyəti daha da pisləşdirəcəyi barədə xəbərdarlıq edib. Onun fikrincə, İranı narahat edən əsas məsələlərdən biri Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı və Pakistan arasında imzalanmış Məkkə Sazişinin praktiki müstəvidə işə düşməsi və bu ölkələrin Tehranın dəstəklədiyi husilərə qarşı mümkün addımlarıdır.

Elxan Şahinoğlu qeyd edib ki, Türkiyə və Pakistanın Səudiyyə Ərəbistanına əməli dəstək verməsi ilə bağlı qərar İranda sərt reaksiyalara səbəb olub. Bu məsələyə ilk münasibət bildirənlərdən biri İran parlamentinin Milli Təhlükəsizlik və Xarici Siyasət Komitəsinin sədri İbrahim Əzizi olub. O, Məkkə Sazişinin iştirakçısı olan ölkələri Tehrana qarşı mümkün addımlardan çəkinməyə çağırıb və “heç bir səhv cavabsız qalmayacaq” ifadəsini işlədib.

Siyasi şərhçinin qənaətinə görə, İran rəsmilərinin narahatlığı sazişin birbaşa Tehrana qarşı yönəlməsi ilə deyil, onun husilərə qarşı mümkün hərbi tədbirlər üçün əsas yaratması ehtimalı ilə bağlıdır. Halbuki, Məkkə Sazişinə imza atan dövlətlərin İranla birbaşa münaqişəyə girmək niyyətində olduğuna dair bu mətn çərçivəsində konkret sübut yoxdur.

Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan, Səudiyyə Ərəbistanının vəliəhdi və Baş naziri Məhəmməd bin Salman, eləcə də Pakistanın Baş naziri Şahbaz Şərifin imzaladıqları Məkkə Sazişi müdafiə xarakteri daşıyır. Sazişin əsas müddəasına əsasən, iştirakçı dövlətlərdən hər hansı birinə qarşı silahlı hücum digər tərəflərə qarşı hücum kimi qiymətləndirilir.

Elxan Şahinoğlunun fikrincə, Yəmən husilərinin Səudiyyə Ərəbistanına qarşı hücumları fonunda bu razılaşmanın praktiki əhəmiyyəti artır. Belə şəraitdə Türkiyə və Pakistanın krallığın təhlükəsizliyini gücləndirmək üçün dəstək göstərməsi gözlənilir.

Məlumatlara görə, Pakistan və Türkiyənin Səudiyyə Ərəbistanına hərbi, texniki və kəşfiyyat dəstəyi verməsi, o cümlədən krallığın müdafiə imkanlarının gücləndirilməsində iştirak etməsi gündəmdədir. Bununla belə, hər iki ölkənin rəsmiləri Yəməndə hücum əməliyyatlarında iştirak etməyəcəklərini bildiriblər.

İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Esmail Baqaei minlərlə Pakistan hərbçisinin Səudiyyə Ərəbistanına yerləşdirilə biləcəyi barədə xəbərlərə münasibət bildirərkən belə bir şayiə eşitdiklərini və onun doğru olmamasına ümid etdiklərini deyib. Baqaei vurğulayıb ki, region ölkələri Yəmən məsələsinə müdaxilənin arzuolunmaz nəticələr doğura biləcəyini anlayırlar. O, həmçinin bu cür sazişlərin müsəlman icmasının maraqlarına və rifahına qarşı istifadə edilməyəcəyinə ümid etdiyini bildirib.

Abbas Əraqçi isə birbaşa Məkkə Sazişinə istinad etmədən qonşu ölkələri özünəgüvən və səmimi qardaşlıq prinsiplərinə əsaslanan siyasət yürütməyə çağırıb. İranın xarici işlər naziri bu cür sazişlərin ölkəsini məhdudlaşdırmayacağını da bəyan edib.

İranda sazişə qarşı daha sərt mövqe nümayiş etdirənlər də var. İranlı deputatlardan biri sosial şəbəkədə yazıb ki, Səudiyyə Ərəbistanı Türkiyə və Pakistanla imzaladığı sazişdən təhlükəsizlik təminatı gözləməməlidir. O, Ər-Riyadın təhlükəsizlik siyasətini dəyişməli olduğunu iddia edib.

Elxan Şahinoğlunun diqqət çəkdiyi digər məqam İranın Pakistanla münasibətlərinə mümkün təsirlərdir. İran rəsmiləri və deputatları Pakistanın Səudiyyə Ərəbistanı ilə birlikdə husilərə qarşı hərbi əməliyyatlarda iştirak edəcəyi təqdirdə Tehranın İslamabadın vasitəçiliyindən imtina edə biləcəyinə dair mesajlar verirlər. Söhbət Pakistanın İranla ABŞ arasında vasitəçilik rolundan gedir.

Bununla yanaşı, İrandakı mühafizəkar dairələr Pakistanın Səudiyyə Ərəbistanı ilə yaxınlaşmasının məzhəb gərginliyini artıra və İran-Pakistan sərhədində qeyri-sabitliyə səbəb ola biləcəyini bildirirlər.

Beləliklə, Tehran üçün əsas dilemma yaranır: Pakistan bir tərəfdən Səudiyyə Ərəbistanının təhlükəsizliyinə dəstək vermək, digər tərəfdən isə İranla münasibətləri qorumaq məcburiyyətində qala bilər. Bu iki istiqamət arasında tarazlığı saxlamaq İslamabad üçün getdikcə daha mürəkkəb siyasi və təhlükəsizlik məsələsinə çevrilə bilər.

Vüsalə