Prezident İlham Əliyevin “Türk dünyası bizim ailəmizdir və bizim başqa ailəmiz yoxdur” fikri Azərbaycanın xarici siyasətində Türk dünyasının yerini aydın şəkildə ifadə edir.

Milli Məclisin sabiq deputatı Qulamhüseyn Əlibəyli ERAmedia-ya açıqlamasında bildirib ki, burada söhbət yalnız ortaq tarix, dil və mədəniyyət bağlarından deyil, getdikcə siyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik sahələrini də əhatə edən əməkdaşlıq modelindən gedir.

Onun sözlərinə görə, Azərbaycan Türk Dövlətləri Təşkilatı (TDT) ilə münasibətlərini iki paralel istiqamətdə inkişaf etdirir: bir tərəfdən TDT-nin çoxtərəfli regional təşkilat kimi möhkəmlənməsinə töhfə verir, digər tərəfdən isə təşkilata üzv türk dövlətləri ilə ikitərəfli münasibətləri strateji tərəfdaşlıq və müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəldir.

Qulamhüseyn Əlibəyli qeyd edib ki, Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin Şuşa Bəyannaməsi ilə müttəfiqlik səviyyəsinə qaldırılması, Azərbaycan-Özbəkistan müttəfiqlik müqaviləsinin imzalanması və Azərbaycan-Qırğızıstan münasibətlərinin müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəldilməsi bu siyasətin konkret nümunələridir. Azərbaycan və Türkiyə arasında 2021-ci ildə imzalanmış Şuşa Bəyannaməsi siyasi, iqtisadi, müdafiə, enerji, nəqliyyat və digər sahələrdə əməkdaşlığın genişləndirilməsini nəzərdə tutur. Azərbaycan-Özbəkistan müttəfiqlik müqaviləsi isə 2024-cü ilin avqustunda imzalanıb.

“Azərbaycanın ayrı-ayrı türk dövlətləri ilə qurduğu sıx ikitərəfli münasibətlər bütövlükdə TDT-nin perspektivlərinə təsir göstərə bilən mühüm amildir. İlk növbədə, ikitərəfli müttəfiqlik münasibətləri təşkilat daxilində siyasi etimadın möhkəmlənməsinə xidmət edir. TDT kimi çoxtərəfli regional qurumların gücü yalnız qəbul edilən sənədlərdən deyil, üzv dövlətlər arasında formalaşan qarşılıqlı etimad və praktiki əməkdaşlıqdan da asılıdır”, – deyə sabiq deputat bildirib.

Onun fikrincə, iki dövlət arasında təhlükəsizlik, müdafiə, xarici siyasət və iqtisadiyyat sahələrində formalaşan əməkdaşlıq gələcəkdə digər üzv dövlətlərin də qoşula biləcəyi daha geniş regional mexanizmlər üçün nümunə rolunu oynaya bilər.

“Azərbaycan-Türkiyə müttəfiqliyi TDT məkanında siyasi və strateji koordinasiyanın mümkünlüyünü göstərən mühüm nümunədir. Azərbaycanın Mərkəzi Asiyanın türk dövlətləri ilə münasibətlərinin də müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəlməsi isə əməkdaşlığın yalnız Bakı-Ankara xətti ilə məhdudlaşmadığını göstərir. Beləliklə, ayrı-ayrı ikitərəfli münasibətlər bir-birini tamamlayaraq TDT daxilində daha geniş etimad şəbəkəsinin formalaşmasına şərait yaradır”, – Qulamhüseyn Əlibəyli vurğulayıb.

Sabiq deputat iqtisadi əməkdaşlığın da bu prosesdə xüsusi əhəmiyyət daşıdığını qeyd edib. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan Qazaxıstan, Özbəkistan və Qırğızıstanla birgə investisiya fondları yaradıb. Azərbaycan Prezidentinin 2024-cü ildə Mərkəzi Asiya ölkələrinin dövlət başçıları ilə görüşündə də bu fondların fəaliyyət göstərdiyi və regionla investisiya layihələrinin genişləndirildiyi bildirilib.

“Birgə investisiya fondlarını yalnız maliyyə mexanizmi kimi qiymətləndirmək düzgün olmaz. Bu fondlar vasitəsilə dövlətlərin iqtisadiyyatları konkret müəssisələr, istehsal zəncirləri, infrastruktur layihələri və investisiya təşəbbüsləri üzərindən bir-birinə daha sıx bağlana bilər. Siyasi yaxınlıq iqtisadi maraqlarla tamamlandıqda münasibətlərin davamlılığı da artır”, – deyə Qulamhüseyn Əlibəyli bildirib.

Onun sözlərinə görə, ikitərəfli əməkdaşlığın digər mühüm üstünlüyü onun TDT çərçivəsində qəbul edilən qərarların praktik icrasına baza yaratmasıdır.

“Çoxtərəfli formatda razılaşdırılan böyük layihələrin bütün üzv dövlətlər tərəfindən eyni vaxtda həyata keçirilməsi müəyyən çətinliklər yarada bilər. İki ölkə arasında həyata keçirilən layihələr isə daha çevik şəkildə reallaşdırılır, idarəetmə mexanizmləri sınaqdan keçirilir və uğurlu nəticələr əldə olunduqda həmin təcrübənin daha geniş formatda tətbiqi mümkün olur”, – sabiq deputat qeyd edib.

Qulamhüseyn Əlibəyli hesab edir ki, nəqliyyat və logistika sahəsində əməkdaşlıq da TDT-nin iqtisadi inteqrasiyası baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

“Azərbaycan Mərkəzi Asiya ilə Türkiyə arasında mühüm coğrafi bağlantı nöqtəsidir. Orta Dəhlizin inkişafı Azərbaycanı yalnız tranzit ölkə kimi deyil, Türk dünyasının iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin mühüm halqalarından biri kimi önə çıxarır. Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu, Ələt Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı, Xəzər üzərindən daşımalar və digər infrastruktur layihələri Mərkəzi Asiya ölkələrinin dünya bazarlarına çıxış imkanlarını genişləndirir”, – deyə o bildirib.

Azərbaycan Prezidentinin 2024-cü ildəki çıxışında Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolunun yükaşırma qabiliyyətinin artırılması, Ələt limanının imkanlarının genişləndirilməsi və Mərkəzi Asiya ölkələrində həyata keçirilən infrastruktur layihələrinin Orta Dəhlizin praktiki əhəmiyyətini artırdığı qeyd olunub. Eyni çıxışda Azərbaycan-Qazaxıstan, Azərbaycan-Qırğızıstan və Azərbaycan-Özbəkistan birgə investisiya fondlarının yaradıldığı da bildirilib.

Sabiq deputatın sözlərinə görə, bu baxımdan Orta Dəhliz yalnız Çindən Avropaya yük daşımalarının marşrutu kimi deyil, Türk dövlətləri arasında iqtisadi əlaqələrin inkişafına xidmət edən geniş infrastruktur sistemi kimi də qiymətləndirilə bilər.

“Azərbaycanla Qazaxıstan arasında tranzit əməkdaşlığının inkişafı yalnız iki ölkənin iqtisadi maraqları ilə məhdudlaşmır. Bu əməkdaşlıq Özbəkistan və Qırğızıstanın da beynəlxalq bazarlara çıxış imkanlarının genişlənməsinə şərait yarada bilər. Yəni zahirən ikitərəfli xarakter daşıyan layihə nəticə etibarilə çoxtərəfli iqtisadi effekt yaradır”, – Qulamhüseyn Əlibəyli vurğulayıb.

O əlavə edib ki, enerji əməkdaşlığı da Türk dünyasının iqtisadi əlaqələrinin genişləndirilməsi baxımından yeni imkanlar yaradır. Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistan arasında yaşıl enerjinin inkişafı və ötürülməsi sahəsində 2024-cü ildə imzalanmış strateji tərəfdaşlıq sazişi bu istiqamətdə çoxtərəfli əməkdaşlığın nümunələrindən biridir.

Qulamhüseyn Əlibəylinin fikrincə, TDT-nin inkişafında təhlükəsizlik məsələlərinin də çəkisi getdikcə artır.

“Bugünkü təhlükəsizlik anlayışı yalnız hərbi məsələlərlə məhdudlaşmır. Enerji və nəqliyyat xətlərinin təhlükəsizliyi, kibertəhdidlər, terrorizm, mütəşəkkil cinayətkarlıq, informasiya təhlükəsizliyi və fövqəladə hallara birgə reaksiya kimi məsələlər dövlətlər arasında koordinasiyanı zəruri edir”, – deyə o bildirib.

Prezident İlham Əliyev sentyabrın 17-də TDT-yə üzv ölkələrin təhlükəsizlik üzrə rəhbər şəxslərini qəbul edərkən təşkilat çərçivəsində təhlükəsizlik məsələləri üzrə qarşılıqlı əlaqələrin genişləndirilməsinin əhəmiyyətini vurğulayıb. Dövlət başçısı TDT çərçivəsində müxtəlif formatlarda beynəlxalq təhlükəsizlik, ticarət, nəqliyyat və humanitar əməkdaşlıq məsələlərinin müzakirə edildiyini bildirib.

Sabiq deputat hesab edir ki, təhlükəsizlik qurumları arasında ikitərəfli əməkdaşlıq və məlumat mübadiləsi gələcəkdə TDT çərçivəsində daha geniş koordinasiya mexanizmlərinin formalaşmasına zəmin yarada bilər.

“Azərbaycanın TDT ölkələri ilə ikitərəfli münasibətlərinin inkişafı təşkilatın çoxtərəfli mexanizmlərini əvəz etmir, əksinə, onların praktik əsaslarını gücləndirə bilər. İkitərəfli layihələr konkret nəticələr yaratdıqca onların təcrübəsinin təşkilat səviyyəsində tətbiqi üçün imkanlar da genişlənir”, – Qulamhüseyn Əlibəyli deyib.

Onun sözlərinə görə, Türk dünyasının inteqrasiyası yalnız zirvə görüşləri, ortaq bəyanatlar və mədəni tədbirlərlə məhdudlaşmamalıdır.

“İnteqrasiyanın real nəticələri iqtisadi və ticarət əlaqələrində, ortaq investisiyalarda, nəqliyyat və kommunikasiya layihələrində, enerji əməkdaşlığında, yeni müəssisələr və iş imkanlarının yaranmasında özünü göstərməlidir. İkitərəfli əməkdaşlığın nəticələri də bu prosesə xidmət edə bilər. Birgə investisiya fondlarının təcrübəsi daha geniş investisiya mexanizmlərinə, ikitərəfli nəqliyyat razılaşmaları koordinasiyalı tranzit siyasətinə, təhlükəsizlik sahəsində məlumat mübadiləsi isə təşkilat daxilində daha sistemli əməkdaşlığa çevrilə bilər”, – sabiq deputat vurğulayıb.

Qulamhüseyn Əlibəyli hesab edir ki, Azərbaycanın TDT-nin inkişafına yönəlmiş siyasətinin əsas xüsusiyyətlərindən biri ikitərəfli və çoxtərəfli formatların paralel şəkildə inkişaf etdirilməsidir.

“Azərbaycan bir tərəfdən TDT-nin institusional imkanlarının genişləndirilməsini və beynəlxalq rolunun artmasını dəstəkləyir, digər tərəfdən isə ayrı-ayrı üzv dövlətlərlə konkret siyasi, iqtisadi, nəqliyyat və təhlükəsizlik layihələri həyata keçirir. Bu iki istiqamət bir-birini tamamladıqda təşkilat daxilində əməkdaşlığın daha praktik məzmun qazanması üçün imkan yaranır”, – deyə o bildirib.

Sabiq deputatın sözlərinə görə, Prezident İlham Əliyevin sentyabrın 17-də TDT ölkələrinin təhlükəsizlik üzrə rəhbər şəxsləri ilə görüşündə Azərbaycanın ikitərəfli gündəliyinin ilk növbədə Türk dünyası ölkələrinə yönəldiyini və bunun ölkənin əsas xarici siyasət prioritetlərindən biri olduğunu vurğulaması da bu yanaşmanın davamlı xarakter daşıdığını göstərir.

“Türk dünyasını yalnız ortaq etnik mənsubiyyət və tarixi yaddaş deyil, eyni zamanda ortaq maraqlar, qarşılıqlı iqtisadi asılılıqlar, nəqliyyat bağlantıları, enerji layihələri və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlıq birləşdirə bilər. Bu prosesin institusional çərçivəsi isə TDT daxilində daha da inkişaf etdirilə bilər”, – Qulamhüseyn Əlibəyli fikirlərini yekunlaşdırıb.

vural