ABŞ prezidenti Donald Tramp NATO-nun Baş katibi Mark Rütte ilə Ağ Evdəki Oval kabinetdə keçirdiyi mətbuat konfransında gündəmdə olan məsələlərlə bağlı sualları cavablandırıb.

ERAmedia-nın məlumatına görə, ABŞ-İran danışıqlarını və Ankarada keçiriləcək NATO Zirvəsini dəyərləndirən Tramp, zirvədə iştirakı ilə bağlı diqqətçəkən açıqlamalar verib.

Türkiyənin İranla müharibəyə qoşulmadığını və bundan məmnunluq duyduğunu bildirən Tramp Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan barədə yüksək fikirlər səsləndirib.

“Ərdoğan möhtəşəm liderdir, çox güclü şəxsiyyətdir və onun ordusu da çox güclüdür. O, Türkiyəni sevir və ölkəsinə uğurla rəhbərlik edir. Hörmətli bir insan, nüfuzlu lider və mənim dostumdur”, – deyə Tramp vurğulayıb.

ABŞ prezidenti CNN Türk-ün Vaşinqton müxbiri Yunus Paksoyun “Türkiyəyə reaktiv mühərrikləri və F-35 qırıcılarının satışı ilə bağlı Ankaraya müsbət xəbərlərlə gedib-getməyəcəyi” barədə sualını cavablandırarkən bildirib:

“Düşünürəm ki, bəli. Türkiyə NATO üzvüdür. Bəziləri Türkiyəyə belə baxmasa da, o, NATO-nun güclü üzvlərindən biridir. Bəli, çox güman ki, onu (Prezident Ərdoğanı) çox sevindirəcək bir addım atacağam”.

Tramp çıxışının davamında Türkiyənin müdafiə sənayesi sahəsində mühüm mövqeyə malik olduğunu qeyd edib.

“Türkiyənin çox böyük müdafiə sənayesi bazası var. ABŞ da daxil olmaqla NATO ittifaqının müxtəlif ölkələrində fəaliyyət göstərən 3 min şirkəti mövcuddur. Türkiyə o qədər güclüdür ki, insanlar onun hərbi baxımdan nə qədər böyük potensiala malik olduğunu tam dərk etmirlər. Ərdoğanın rəhbərliyi sayəsində ölkənin çox güclü ordusu formalaşıb”, – deyə ABŞ prezidenti bildirib.

Trampın NATO Baş katibi Mark Rütte ilə keçirdiyi mətbuat konfransında Türkiyə və Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan haqqında səsləndirdiyi fikirlər təkcə diplomatik nəzakət nümunəsi kimi deyil, həm də Vaşinqtonun Ankara ilə münasibətlərində yeni mərhələnin anonsu kimi qiymətləndirilə bilər. Trampın Ərdoğanı “dost”, “hörmətli lider” və “güclü şəxsiyyət” adlandırması, eyni zamanda Türkiyənin hərbi potensialını xüsusi vurğulaması ABŞ administrasiyasının Türkiyəyə münasibətində mühüm dəyişikliklərin baş verə biləcəyinə dair siqnallar verir.

Son illərdə ABŞ-Türkiyə münasibətləri müxtəlif səbəblərdən ciddi sınaqlarla üzləşmişdi. Rusiyadan S-400 hava hücumundan müdafiə sistemlərinin alınması, Türkiyənin F-35 proqramından çıxarılması, Suriya siyasətində fikir ayrılıqları və bir sıra regional məsələlər iki müttəfiq ölkə arasında etimad böhranı yaratmışdı. Lakin son geosiyasi proseslər göstərir ki, Vaşinqton artıq Türkiyənin regiondakı strateji əhəmiyyətini yenidən qiymətləndirmək məcburiyyətindədir.

İran ətrafında artan gərginlik və Yaxın Şərqdə təhlükəsizlik balansının dəyişməsi fonunda Türkiyə NATO-nun cənub cinahında əvəzolunmaz aktora çevrilib. Trampın Türkiyənin İranla müharibəyə qoşulmamasını xüsusi vurğulaması da təsadüfi deyil. Ankara həm Qərblə, həm də region ölkələri ilə əlaqələri qorumağı bacaran nadir dövlətlərdən biridir. Bu xüsusiyyət Türkiyəyə vasitəçilik və balanslaşdırıcı güc statusu qazandırır.

Trampın F-35 və müdafiə sənayesi ilə bağlı verdiyi müsbət mesajlar isə daha böyük strateji planın tərkib hissəsi kimi görünür. ABŞ yaxşı anlayır ki, Türkiyəni Qərb təhlükəsizlik sistemindən uzaqlaşdırmaq NATO-nun maraqlarına uyğun deyil. Əksinə, Ankaranın müdafiə layihələrində daha fəal iştirakı alyansın hərbi imkanlarını gücləndirə bilər. Bu baxımdan Trampın “Ərdoğanı sevindirəcək addım atacağam” ifadəsi Türkiyənin müdafiə sahəsində müəyyən güzəştlər əldə edə biləcəyi ehtimalını artırır.

Diqqət çəkən başqa bir məqam Trampın Türkiyənin müdafiə sənayesinə verdiyi yüksək qiymətdir. Son illərdə Türkiyə pilotsuz uçuş aparatları, raket sistemləri, zirehli texnika və hərbi gəmi istehsalı sahələrində ciddi uğurlar əldə edib. Bu uğurlar ölkənin təkcə regional deyil, qlobal müdafiə bazarında da nüfuzunu artırıb. ABŞ Prezidentinin bu reallığı açıq şəkildə etiraf etməsi Türkiyənin hərbi-sənaye kompleksinin artıq beynəlxalq güc mərkəzləri tərəfindən qəbul edildiyini göstərir.

Ankarada keçiriləcək NATO Zirvəsi də bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Trampın “Ərdoğana olan hörmətimə görə gedirəm” mesajı şəxsi münasibətlər amilinin hələ də beynəlxalq siyasətdə mühüm rol oynadığını nümayiş etdirir. Eyni zamanda, bu bəyanat Türkiyənin NATO daxilindəki mövqeyinin gücləndiyini və Ankaranın alyansın gələcək təhlükəsizlik strategiyalarında daha böyük rol oynaya biləcəyini göstərir.

Mövcud proseslər göstərir ki, Vaşinqton və Ankara arasında son illərdə yaranmış fikir ayrılıqlarına baxmayaraq, tərəflər strateji əməkdaşlığın bərpasında maraqlıdırlar. Qlobal təhlükəsizlik mühitinin sürətlə dəyişdiyi bir dövrdə ABŞ üçün Türkiyə, Türkiyə üçün isə ABŞ hələ də əvəzolunmaz tərəfdaş olaraq qalır. Trampın son açıqlamaları da məhz bu reallığın siyasi ifadəsi kimi qiymətləndirilə bilər.

ERAmedia Analitik Qrupu