Türkiyə xarici işlər naziri Hakan Fidan və Böyük Britaniyanın daxili işlər naziri İvett Kuper tərəfindən “Strateji Tərəfdaşlıq Çərçivə Sənədi” imzalanıb.

ERAmedia xəbər verir ki, bu sənədin imzalanması iki ölkə arasında münasibətlərin institusional əsasda daha da dərinləşdirilməsi istiqamətində atılan mühüm addım kimi qiymətləndirilir. Sənəd təhlükəsizlik, müdafiə sənayesi, iqtisadi əməkdaşlıq, enerji, iqlim dəyişikliyi, elm və texnologiya kimi geniş sahələri əhatə edərək tərəflər arasında koordinasiyanı gücləndirməyi hədəfləyir.

Bu addım həm də Türkiyə ilə Böyük Britaniya arasında strateji dialoqun yeni mərhələyə keçdiyini göstərir və NATO çərçivəsində əməkdaşlığın daha da möhkəmləndirilməsinə xidmət edir.

Türkiyənin NATO müttəfiqi və strateji tərəfdaşı olan İngiltərə ilə ikitərəfli münasibətləri, başda ticarət, investisiya və müdafiə sənayesi olmaqla, bütün sahələrdə müsbət istiqamətdə inkişaf edir.

Türkiyə və İngiltərə regionda baş verən böhranlar və qlobal çağırışlar qarşısında da yaxın dialoq və koordinasiya ilə təhlükəsizlik, sabitlik və rifahın təmininə yönəlmiş həll yolları tapmağa çalışır.

Sözügedən Çərçivə Sənədi təhlükəsizlikdən iqlim dəyişikliyinə, humanitar inkişafdan elm və texnologiyaya qədər geniş sahələri əhatə edərək, NATO müttəfiqi olan iki ölkə arasındakı mövcud strateji tərəfdaşlığı daha da gücləndirməyi, həm ikitərəfli, həm də çoxtərəfli müstəvidə aparılan yaxın dialoq vasitəsilə əməkdaşlığın miqyasını genişləndirməyi hədəfləyir.

İmzalanan “Strateji Tərəfdaşlıq Çərçivə Sənədi” ilə bağlı ortaq bəyanat yayılıb.

Bəyanatda vurğulanır ki, bu sənəd Türkiyə və Böyük Britaniya arasında münasibətlərdə yeni mərhələnin başlanmasını nəzərdə tutur. Londonda imzalanan sənəd iki ölkə arasında tarixi dostluğa, yüksək səviyyəli münasibətlərə və beynəlxalq məsələlərdə ortaq baxışa əsaslanaraq dialoq və əməkdaşlığı gücləndirmək üçün möhkəm zəmin yaradır.

Açıqlamada qeyd olunur ki, çoxqütblü və parçalanmış beynəlxalq sistemə keçidin sürətlənməsi Türkiyə və İngiltərəni artan risklər dövrünə daxil edir. NATO-nun siyasi və hərbi əhəmiyyətinin artdığı, kollektiv müdafiənin əsas rol oynadığı vurğulanır.

Sənəddə tərəflərin NATO çərçivəsində əməkdaşlığı dərinləşdirəcəyi, müdafiə sənayesi, terrorizm və mütəşəkkil cinayətkarlıqla mübarizə sahələrində əlaqələrin gücləndiriləcəyi bildirilir.

Eyni zamanda, sənəd iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə, enerji təhlükəsizliyi, elm, texnologiya və innovasiya sahələrində əməkdaşlığın artırılmasını da əhatə edir.

Bəyanatda həmçinin qeyd edilir ki, tərəflər arasında mövcud iqtisadi əlaqələr güclüdür və hazırda müzakirə olunan Azad Ticarət Sazişinin yenilənməsi də daxil olmaqla ticarət və investisiyaların artırılması planlaşdırılır.

Türkiyə ilə İngiltərə arasında imzalanan Strateji Tərəfdaşlıq Çərçivə Sənədi iki ölkə münasibətlərində keyfiyyətcə yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilə bilər. Bu sənəd sadəcə diplomatik jest və ya formal razılaşma deyil, dəyişən beynəlxalq sistemə uyğun olaraq formalaşan daha dərin və çoxşaxəli əməkdaşlıq modelinin ifadəsidir. Müasir dövrdə qlobal nizamın sürətlə transformasiya olunduğu, çoxqütblü sistemin gücləndiyi və regional münaqişələrin artdığı bir şəraitdə bu cür strateji yaxınlaşmaların əhəmiyyəti daha da artır.

Son illər beynəlxalq münasibətlər sistemində qeyri-müəyyənlik və parçalanma meyilləri güclənib. ABŞ-Çin rəqabəti, Rusiya-Qərb qarşıdurması, Yaxın Şərqdə davam edən böhranlar və enerji təhlükəsizliyi məsələləri dövlətləri yeni tərəfdaşlıq modelləri axtarmağa vadar edir. Türkiyə və İngiltərə arasında imzalanan bu sənəd də məhz belə bir geosiyasi reallığın məhsulu kimi ortaya çıxır. Hər iki ölkə həm NATO çərçivəsində müttəfiqdir, həm də müstəqil xarici siyasət kursu yürütməyə çalışan aktorlardır. Bu baxımdan onların əməkdaşlığının dərinləşməsi təsadüfi deyil.

Sənəddə NATO-nun roluna verilən xüsusi önəm alyans daxilində gedən transformasiyaların göstəricisidir. Son illərdə NATO-nun gələcəyi, Avropa təhlükəsizlik arxitekturasında rolu və ABŞ-dan asılılıq səviyyəsi geniş müzakirə olunur. Türkiyə və İngiltərə kimi iki mühüm hərbi gücün daha sıx koordinasiya qurması alyans daxilində yeni güc balansının formalaşmasına təsir göstərə bilər. Bu əməkdaşlıq, xüsusilə Avropa sütununun gücləndirilməsi baxımından diqqət çəkir və gələcəkdə NATO daxilində daha çox regional təşəbbüslərin ortaya çıxmasına zəmin yarada bilər.

Eyni zamanda, bu tərəfdaşlıq yalnız təhlükəsizlik və müdafiə ilə məhdudlaşmır. Enerji təhlükəsizliyi, iqlim dəyişikliyi, elm və texnologiya kimi sahələrdə əməkdaşlığın genişləndirilməsi göstərir ki, tərəflər uzunmüddətli və davamlı strateji əlaqələr qurmağa çalışır. Xüsusilə enerji məsələsi Avropa üçün həyati əhəmiyyət kəsb etdiyi bir dövrdə Türkiyənin tranzit potensialı ilə İngiltərənin maliyyə və texnoloji imkanlarının birləşməsi qarşılıqlı faydalı nəticələr doğura bilər.

İqtisadi aspekt də bu sənədin mühüm komponentlərindən biridir. Mövcud ticarət əlaqələrinin genişləndirilməsi, investisiyaların artırılması və Azad Ticarət Sazişinin yenilənməsi istiqamətində atılan addımlar göstərir ki, tərəflər iqtisadi inteqrasiyanı dərinləşdirməyə ciddi önəm verir. Bu isə yalnız ikitərəfli münasibətlərə deyil, daha geniş regional iqtisadi proseslərə də təsir göstərə bilər.

Bu əməkdaşlığın regional təsirləri də nəzərdən qaçmamalıdır. Türkiyə Yaxın Şərq, Qafqaz və Şərqi Avropada aktiv siyasət yürüdən ölkədir. İngiltərə isə qlobal diplomatik təsir imkanlarını qoruyub saxlayan və müxtəlif regionlarda strateji maraqları olan dövlətdir. Bu iki aktorun koordinasiyası gələcəkdə regional münaqişələrin idarə olunmasında və yeni siyasi konfiqurasiyaların formalaşmasında mühüm rol oynaya bilər.

Nəticə etibarilə, Türkiyə ilə İngiltərə arasında imzalanan Strateji Tərəfdaşlıq Çərçivə Sənədi müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində baş verən dəyişikliklərə uyğunlaşma cəhdinin bariz nümunəsidir. Bu sənəd həm ikitərəfli münasibətlərin dərinləşməsinə xidmət edir, həm də daha geniş geosiyasi proseslərdə yeni əməkdaşlıq formatlarının formalaşmasına işarə edir. Bu baxımdan Ankara ilə London arasında qurulan yeni strateji xətt yaxın illərdə beynəlxalq siyasətdə diqqətlə izləniləcək əsas istiqamətlərdən biri olacaq.

ERAmedia Analitik Qrupu