Nigeriya mətbuatının məlumatına görə, Avropa İttifaqı (Aİ) rəsmiləri Abucada miqrasiya sahəsində əməkdaşlıq çərçivəsində əlavə olaraq 100 milyon avro maliyyə vəsaiti ayırmağı vəd ediblər. Lakin Avropa Komissiyası razılaşmanın “qarşılıqlı güzəştlərin mübadiləsi əsasında aparılan sövdələşmə” olmadığını vurğulayır.

Avropa İttifaqının Nigeriya ilə imzaladığı və “mühüm mərhələ” kimi xarakterizə etdiyi miqrasiya memorandumu imzalanmasından iki gün keçməsinə baxmayaraq, hələ də bir sıra suallar doğurur.

Aİ komissarı Maqnus Brunner və Nigeriyanın xarici işlər naziri Byanka Odumegvu-Ojukvu tərəfindən çərşənbə axşamı Abucada imzalanan razılaşmaya əsasən, Nigeriya Avropa ölkələrində qanunsuz yaşayan öz vətəndaşlarını geri qəbul etməyə razılıq verib. Bu sənəd Aİ-nin nizamsız miqrantların mənşə ölkələrinə qaytarılması prosesini sürətləndirmək səylərinin tərkib hissəsidir.

Təxminən 10 illik danışıqlardan sonra imzalanan razılaşma Aİ ölkələrində qalmaq hüququ olmayan Nigeriya vətəndaşlarının geri qaytarılması üçün “sürətli və effektiv prosedurların” yaradılmasını nəzərdə tutur. Nizamsız miqrantların geri göndərilməsi Aİ-nin prioritet məsələlərindən biridir. Hazırda geri qaytarılması qərara alınan hər üç nizamsız miqrantdan yalnız biri faktiki olaraq öz ölkəsinə göndərilə bilir.

Nigeriyanın bu razılaşma müqabilində nə əldə etdiyi ilə bağlı isə fərqli məlumatlar yayılıb. Yerli mətbuatın yazdığına görə, Aİ miqrasiya idarəçiliyi və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlıq üçün əlavə olaraq təxminən 100 milyon avro maliyyə vəsaiti ayırmağı öhdəsinə götürüb.

Nigeriyanın “The Sun” qəzetinin Avropa İttifaqının Abucadakı nümayəndəliyinin X sosial şəbəkəsində də paylaşdığı məlumatında bu maliyyə vədinin Avropa Komissiyasının Miqrasiya və Daxili İşlər üzrə Baş Direktorluğunun baş direktor müavini Yohannes Luchnerə istinadən verildiyi bildirilir.

Məlumatlara əsasən, vəsait Nigeriya vətəndaşlarının Aİ ölkələrinə qanuni yollarla miqrasiya etməsinə imkan verən proqramların, eləcə də insan qaçaqmalçılığı və narkotiklərlə mübarizə təşəbbüslərinin maliyyələşdirilməsinə yönəldiləcək.

Avropa Komissiyası isə razılaşmanın “qarşılıqlı güzəştlərin mübadiləsi əsasında aparılan sövdələşmə” olmadığını bildirir.

Komissiyanın sözçüsü cümə axşamı “Euronews”un sorğusuna cavabında razılaşmanın Aİ ilə Nigeriya arasında daha geniş və qarşılıqlı fayda prinsipinə əsaslanan tərəfdaşlığın tərkib hissəsi olduğunu qeyd edib.

Sözçü bildirib: “Bu, qarşılıqlı etimad, ortaq məsuliyyətlər, qarşılıqlılıq və ümumi maraqlara əsaslanan tərəfdaşlığımızın gücləndirilməsi istiqamətində mühüm addımdır”.

Aİ komissarı Maqnus Brunner də açıqlamasında razılaşmanın detalları barədə ətraflı məlumat verməyib. O, Aİ ilə Nigeriyanın tərəfdaşlıqlarının böyük potensialını qarşılıqlı faydaya çevirdiyini bildirib.

Nigeriyanın xarici işlər naziri Byanka Odumegvu-Ojukvu və Aİ-nin Nigeriyadakı nümayəndəliyi isə “Euronews”un mövzu ilə bağlı şərh sorğusuna hələ cavab verməyib.

Qeyd edək ki, Avropa İttifaqı 2021–2027-ci illəri əhatə edən dövr üçün Nigeriyaya artıq 731 milyon avro qrant yardımı ayırmağı öhdəsinə götürüb.

Çoxsaylı Nigeriya miqrantları Avropaya çatmaq üçün Aralıq dənizinin təhlükəli marşrutlarından istifadə edirlər. 2017 və 2018-ci illərdə İtaliyaya qeyri-qanuni yollarla gələn miqrantlar arasında nigeriyalılar ən böyük milli qrupu təşkil edirdi. Lakin həmin dövrdən etibarən onların sayı əhəmiyyətli dərəcədə azalıb.

Avropa Statistika İdarəsi (Eurostat) hazırda Aİ ölkələrində qeyri-qanuni yaşayan Nigeriya vətəndaşlarının ümumi sayına dair məlumat dərc etmir.

İmzalanan razılaşma Avropa ölkələrini tərk etməsi barədə qərar verilən miqrantların faktiki geri qaytarılma səviyyəsinin artırılmasına yönəlmiş daha geniş səylərin bir hissəsidir. Son aylarda bu göstəricidə cüzi artım qeydə alınsa da, geri qaytarılma səviyyəsi təxminən 30 faiz olaraq qalır.

Beynəlxalq hüquqa əsasən, dövlətlər öz vətəndaşlarını geri qəbul etmək öhdəliyi daşıyırlar. Bununla belə, Afrika hökumətləri bu cür geri dönüşlərə çox vaxt etiraz edir və ya prosesi ləngidirlər.

Avropa İttifaqı üçüncü ölkələrlə əməkdaşlığı genişləndirmək məqsədilə viza siyasəti, ticarət və maliyyə dəstəyi kimi müxtəlif sahələrdə təşviq və təzyiq vasitələrindən istifadə edir. Bunun müqabilində xarici hökumətlər viza prosedurlarında ciddi güzəştlər və ya böyük həcmli maliyyə paketləri tələb edirlər.

Hazırda Aİ-nin 18 readmissiya, yəni geri qəbul razılaşması mövcuddur. Bunların əksəriyyəti Asiya ölkələri və Qərbi Balkan dövlətləri ilə imzalanıb. Avropa İttifaqının 2014-cü ildə Kabo-Verde ilə imzaladığı saziş Afrika ölkəsi ilə bağlanan ilk geri qəbul razılaşması olub. Lakin sonrakı illərdə Mərakeş və Tunis ilə aparılan danışıqlar nəticəsiz qalıb.

Bəzi Aİ üzvü olan ölkələr öz ərazilərində yaşayan nizamsız miqrantların geri qaytarılması üçün ikitərəfli sazişlər də imzalayıblar. Avropa İttifaqı isə son illərdə Əfqanıstan, Banqladeş və Efiopiya ilə olduğu kimi, hüquqi baxımdan məcburi olmayan razılaşmalara, yaxud Tunis və Misirlə imzalanan memorandumlar kimi daha geniş strateji tərəfdaşlıq formatlarına üstünlük verir.

Yeni razılaşma yalnız Nigeriya vətəndaşlarının deyil, Nigeriyada qanuni qalmaq hüququ olmayan Aİ vətəndaşlarının da öz ölkələrinə qaytarılmasını nəzərdə tutur.

Sənədin qüvvəyə minməsi üçün Avropa İttifaqına üzv dövlətlərin və Avropa Parlamentinin təsdiqi tələb olunur.