Ermənistan hökumətinin noyabrın 12-də parlamentin növbədənkənar iclasını çağırmaq və TRIPP layihəsinin icrası üçün zəruri qanunvericilik dəyişikliklərini sürətləndirmək təşəbbüsü İrəvanın bu layihəni praktiki müstəviyə keçirmək niyyətindən xəbər verir.

Sabiq millət vəkili Qulamhüseyn Əlibəyli ERAmedia-ya açıqlamasında bildirib ki, Paşinyan hökumətinin tələsik addımları diplomatik razılaşmanın hüquqi və iqtisadi mexanizmlərlə təmin olunmasına hesablanıb.

Onun sözlərinə görə, Ermənistan hökumətinin təklif etdiyi prosedur dəyişikliklərin nə qədər sürətlə qəbul edilməsinin planlaşdırıldığını göstərir. Yeddi qanun layihəsindən ibarət paketin birinci və ikinci oxunuşlarda müzakirəsi, ikinci oxunuşun birinci oxunuşdan sonrakı 24 saat ərzində keçirilməsi nəzərdə tutulur. Yazılı təkliflərin təqdim edilməsi və parlament komissiyası rəhbərinin rəy verməsi üçün isə cəmi üç saat ayrılması təklif olunur.

Qulamhüseyn Əlibəyli qeyd edib ki, nəzərdə tutulan dəyişikliklər Ermənistanın ratifikasiya etdiyi beynəlxalq müqavilələr əsasında yaradılan və dövlətin ən azı 25 faiz paya malik olduğu şirkətlərin fəaliyyətini tənzimləyən daimi hüquqi mexanizm formalaşdırmalıdır. Bu təşəbbüsün əsas siyasi mahiyyəti beynəlxalq tərəfdaşla razılaşdırılmış şirkət modelinin Ermənistanın daxili korporativ qanunvericiliyinə uyğunlaşdırılmasıdır.

Sabiq deputatın fikrincə, İrəvan bununla danışıqlar masasında əldə olunan razılaşmanın icra mərhələsində hüquqi maneələrlə üzləşməsinin qarşısını almağa çalışır.

O xatırladıb ki, Ermənistan parlamentinin ratifikasiya etdiyi TRIPP çərçivə sazişinə əsasən, yaradılacaq inkişaf şirkətində Ermənistanın payı 26 faiz, ABŞ tərəfinin payı isə 74 faiz olacaq. Şirkət ilkin olaraq 49 il müddətinə layihənin inkişafı və istismarı hüquqlarını əldə edəcək. Əməkdaşlığın növbəti 50 ilə uzadılması halında Ermənistanın payının 49 faizə qədər artırılması nəzərdə tutulur.

Qulamhüseyn Əlibəyli bildirib ki, pay bölgüsü şirkətin bütün idarəetmə səlahiyyətlərini avtomatik müəyyənləşdirmir. Bu baxımdan nizamnamənin və səhmdarlar sazişinin məzmunu xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Ermənistanın xarici işlər naziri Ararat Mirzoyanın açıqlamasına görə, həmin iki sənəd hələ razılaşdırılmayıb.

Sabiq millət vəkili layihənin əvvəlki ictimai müzakirəyə çıxarılmış variantında şirkətin fəaliyyətinə dair xüsusi hüquqi istisnaların nəzərdə tutulduğunu da diqqətə çatdırıb. Həmin müddəalar arasında bəzi şirkət əməliyyatlarının satınalma qanununun tətbiqindən kənarda saxlanılması, rəqabət və dövlət-özəl tərəfdaşlığı qaydalarından istisnalar, eləcə də korporativ idarəetmədə xüsusi tənzimləmələr yer alıb. Onun sözlərinə görə, bu müddəalar yekun qanunvericilik paketində saxlanılarsa, şirkətə daha çevik fəaliyyət imkanı yaradıla bilər.

Qulamhüseyn Əlibəyli Paşinyan hökumətinin inkişaf şirkəti yaradılmamışdan əvvəl layihələndirmə işlərinə başlamaq niyyətini də mühüm məqam kimi qiymətləndirib. Ermənistanın baş naziri noyabrın 2-də dəmir yolu, avtomobil yolu və elektrik ötürücü xətləri üzrə layihə işlərinin sifarişinə başlanacağını, görülən işlərin sonradan TRIPP inkişaf şirkətinə veriləcəyini açıqlayıb.

Onun sözlərinə görə, bu yanaşma təşkilati və texniki hazırlığın paralel aparılmasına imkan verə bilər. Paşinyanın açıqlamasına əsasən, layihəyə Nrnadzor–Karçevan dəmir yolu, həmin ərazidəki avtomobil yolu və elektrik xətləri daxil olacaq. Qaz və neft kəmərləri isə sonrakı mərhələdə müzakirə ediləcək.

Sabiq deputat dəmir yolunun sovet dövründəki marşrutla, Araz çayı boyunca keçəcəyinin artıq məlum olduğunu bildirib. Avtomobil yolu ilə bağlı isə müəyyən çətinliklərin mövcudluğunu xatırladaraq, Ermənistan baş nazirinin müavini Mher Qriqoryanın da mürəkkəb ərazilərin keçilməsi və yolun rəqabətqabiliyyətliliyinin təmin edilməsi məsələsinə diqqət çəkdiyini qeyd edib.

Qulamhüseyn Əlibəylinin fikrincə, hüquqi prosedurların və layihələndirmə işlərinin paralel aparılması vaxt itkisini azalda bilər. Bununla belə, layihənin tam istismara verilməsi üçün maliyyələşmə, tikinti, sərhəd-keçid infrastrukturu, təhlükəsizlik və qonşu ərazilərdəki hazırlıq işləri uzlaşdırılmalıdır. Dəmir yolu ilə avtomobil yolunun eyni vaxtda istifadəyə verilməsi də mütləq deyil. Mərhələli istismar ayrıca texniki və siyasi razılaşmalar tələb edə bilər.

O bildirib ki, layihənin icra qrafiki ilə bağlı fərqli tarixlər açıqlanır. İlkin proqnozlarda işlərin 2026-cı ilin ikinci yarısında başlanacağı bildirilsə də, Ermənistanın ABŞ-dakı səfiri Narek Mkrtçyan sentyabr ayında tikintinin 2027-ci ildə başlaya biləcəyini deyib. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev isə Azərbaycanın öz ərazisində dəhlizin tikintisinin 2027-ci ildə tamamlanacağını bəyan edib. Bu vəziyyət Ermənistan hökumətinin layihənin icrasını sürətləndirmək istəyini izah edən amillərdən biri ola bilər.

Sabiq millət vəkili Paşinyan hakimiyyətinin tələskənliyinin əsas səbəblərindən birinin iqtisadi maraqlarla bağlı olduğunu vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, Ermənistan hökuməti TRIPP layihəsini ölkənin xarici nəqliyyat əlaqələrinin genişləndirilməsi və iqtisadi imkanlarının artırılması vasitəsi kimi təqdim edir.

Qulamhüseyn Əlibəyli qeyd edib ki, Ermənistan üçün məqsəd yalnız tranzit gəlirləri əldə etmək deyil, həm də yerli istehsalçı və ixracatçılara əlavə bazarlara çıxış imkanı yaratmaqdır. Xüsusilə son dövrlərdə Ermənistan mallarına münasibətdə Rusiyanın tətbiq etdiyi sanksiya və məhdudiyyətlər fonunda alternativ nəqliyyat istiqamətlərinin əhəmiyyəti artır.

O xatırladıb ki, Paşinyan özü də investorların Rusiya Dəmir Yollarının idarəçiliyində olan Yerasx–Axurik dəmir yolu xəttini risk kimi qiymətləndirdiyini etiraf edib. Bu səbəbdən bəzi investorlar yüklərin Ermənistan dəmir yolundan yan keçməklə daşınması imkanlarını axtarırlar.

Sabiq deputatın fikrincə, Rusiya bazarına çıxışda yaranan məhdudiyyətlər və mövcud nəqliyyat marşrutlarından asılılıq Ermənistanı alternativ əlaqələr yaratmağa sövq edir. Bununla belə, yeni marşrutun biznes üçün real alternativə çevrilməsi daşınma müddətindən, ümumi xərclərdən və sərhəd prosedurlarının səmərəliliyindən asılı olacaq.

O əlavə edib ki, nəqliyyat əlaqələrinin genişlənməsi Ermənistanın investisiya mühitinə də müsbət təsir göstərə bilər. Lakin bunun reallaşması üçün investorlar marşrutun davamlılığına, tariflərin proqnozlaşdırıla bilməsinə və müqavilə öhdəliklərinin yerinə yetirilməsinə əmin olmalıdırlar. Buna görə də hüquqi prosedurların sürətləndirilməsi ilə yanaşı, uzunmüddətli fəaliyyətin aydın və sabit qaydalarının müəyyənləşdirilməsi də vacibdir.

Qulamhüseyn Əlibəyli parlamentdəki siyasi vəziyyətin qanunvericilik paketinin qəbulunu asanlaşdıra biləcəyini bildirib. Hakim “Vətəndaş müqaviləsi” fraksiyasının parlamentdə çoxluğa malik olması hökumətin təşəbbüsünün dəstəklənməsi ehtimalını artırır. O xatırladıb ki, TRIPP çərçivə sazişi oktyabrın 28-də parlamentdə 63 lehinə, 32 əleyhinə səslə ratifikasiya edilib və sənədi yalnız hakim fraksiyanın deputatları dəstəkləyib.

Sabiq millət vəkili müxalifətin layihənin həm hüquqi tərəflərini, həm də təhlükəsizlik təminatları məsələsini tənqid etdiyini diqqətə çatdırıb. Bu baxımdan noyabrın 12-də keçiriləcək müzakirələrdə yalnız səsvermənin nəticəsinin deyil, müzakirələrin gedişinin və siyasi mübahisələrin tonunun da əhəmiyyət daşıdığını bildirib.

Qulamhüseyn Əlibəylinin qənaətinə görə, noyabrın 12-si Zəngəzur marşrutunun açılış tarixi olmayacaq. Lakin qanunvericilik paketinin qəbulu layihənin hüquqi əsaslarının formalaşdırılması baxımından mühüm mərhələyə çevrilə bilər.

Onun sözlərinə görə, bundan sonrakı əsas mərhələlər səhmdarlar sazişinin və şirkət nizamnaməsinin imzalanması, inkişaf şirkətinin qeydiyyata alınması, maliyyə və podrat müqavilələrinin bağlanması, eləcə də tikinti işlərinə başlanması olacaq.

Sabiq deputat hesab edir ki, İrəvanın tələskənliyinin real nəticəsini yalnız parlamentdə qəbul edilən qərarlar deyil, həmin qərarlardan sonra ayrılacaq vəsaitlər, imzalanacaq müqavilələr və ərazidə başlanacaq praktiki işlər göstərəcək.

Vüsalə