Türkiyə COP31 çərçivəsində qlobal enerji istehlakında elektrik enerjisinin payını 2035-ci ilədək 35 faizə çatdırmağı hədəfləyən “35×35” təşəbbüsünü irəli sürüb. Bununla belə, ekspertlər elektrikləşmənin özlüyündə emissiyaların azaldılması üçün kifayət etməyəcəyini, fosil yanacaqlardan istifadənin də azaldılmasının vacibliyini vurğulayırlar.

ERAmedia xəbər verir ki, Türkiyənin Antalyada keçirilən Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İqlim Dəyişikliyi üzrə Konfransına (COP31) sədrliyi çərçivəsində irəli sürdüyü əsas təşəbbüslərdən biri qlobal iqtisadiyyatın elektrikləşdirilməsini sürətləndirməyə yönələn “35×35” hədəfidir.

İlk dəfə 2026-cı il iyunun 9-da Almaniyanın Bonn şəhərində Türkiyənin ətraf mühit, şəhərsalma və iqlim dəyişikliyi naziri, COP31-in prezidenti Murat Kurum tərəfindən açıqlanan təşəbbüsə əsasən, 2035-ci ilədək dünya üzrə yekun enerji istehlakında elektrik enerjisinin payının 35 faizə çatdırılması nəzərdə tutulur. Hazırda bu göstərici 20 faizdən bir qədər yüksəkdir.

Hədəf yalnız Türkiyənin daxili enerji istehlakına aid deyil. Ankara COP31 sədrliyi vasitəsilə beynəlxalq ictimaiyyətin qəbul etməsini istədiyi qlobal transformasiya təşəbbüsünü irəli sürür.

Bununla yanaşı, “35×35” ölkələr üçün hüquqi baxımdan məcburi emissiya azaldılması öhdəliyi deyil. Bu, COP31-in rəsmi danışıqlarından kənarda, Fəaliyyət Gündəliyi çərçivəsində təklif edilən könüllü təşəbbüsdür.

Elektrikləşmə nə deməkdir?

Elektrikləşmə nəqliyyat, sənaye və binalarda əvvəllər birbaşa neft, kömür və ya təbii qaz hesabına ödənilən enerji tələbatının getdikcə elektrik enerjisi vasitəsilə qarşılanması deməkdir.

Məsələn, benzinlə işləyən avtomobillərin elektrik avtomobilləri ilə əvəzlənməsi, təbii qazla işləyən istilik sistemlərinin elektrik istilik nasosları ilə dəyişdirilməsi, eləcə də sənayedə fosil yanacaqlardan istifadə edən bəzi istehsal proseslərinin elektrik texnologiyalarına keçirilməsi bu istiqamətə daxildir.

Qeyd etmək lazımdır ki, “35×35” hədəfi elektrik istehsalında bərpaolunan enerjinin payını deyil, ümumi yekun enerji istehlakının hansı hissəsinin elektriklə qarşılandığını ölçür.

Lakin elektrikləşmə avtomatik olaraq təmiz enerji istifadəsi demək deyil. Məsələn, elektrik avtomobilinin doldurulması üçün istifadə olunan enerji əsasən kömür elektrik stansiyalarından əldə edilirsə, emissiyaların azaldılması effekti də məhdud olacaq.

Bu səbəbdən Türkiyənin təşəbbüsü elektrikləşmənin bərpaolunan enerji istehsalının artırılması, elektrik şəbəkələrinin gücləndirilməsi, enerji saxlama imkanlarının genişləndirilməsi və fosil yanacaqlardan mərhələli şəkildə imtina ilə paralel aparılmasını nəzərdə tutur.

Təşəbbüsün əsas məqsədlərindən biri də iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə ilə yanaşı, enerji təhlükəsizliyini gücləndirməkdir.

Türkiyənin energetika və təbii sərvətlər naziri Alparslan Bayraktar oktyabrın 12-də verdiyi açıqlamada COP31 çərçivəsində elektrikləşmənin əsas müzakirə mövzularından biri olacağını bildirmişdi.

Onun sözlərinə görə, süni intellekt məlumat mərkəzləri, soyutma sistemləri və digər yeni texnologiyalar səbəbindən elektrik enerjisinə tələbat sürətlə artır. Artan tələbatın ödənilməsi üçün bərpaolunan enerji, nüvə enerjisi, enerji səmərəliliyi və elektrik infrastrukturu sahələrinə investisiyalar artırılmalıdır.

Türkiyə 2035-ci ilədək günəş və külək enerjisi üzrə ümumilikdə 120 giqavat quraşdırılmış gücə çatmağı da hədəfləyir. Bu, qlobal “35×35” təşəbbüsündən ayrı olan milli enerji hədəfidir.

2026-cı ilin sentyabrına olan məlumata görə, xüsusilə lisenziyasız özünütəminetmə layihələrinin dəstəyi ilə Türkiyənin günəş enerjisi üzrə quraşdırılmış gücü təxminən 28 giqavata çatıb.

Bununla belə, bərpaolunan enerji sahəsindəki artım hələlik fosil yanacaqları tam əvəz edə bilməyib. Bildirilir ki, 2022-2025-ci illər ərzində fosil yanacaqlardan əldə olunan elektrik enerjisinin həcmi 186 teravatt-saatdan 201 teravatt-saata yüksəlib.

Məlumatlara görə, 2025-ci ildə kömür 34 faiz payla Türkiyənin elektrik istehsalında ən böyük enerji mənbəyi olaraq qalıb. Ember təşkilatının məlumatına əsasən, həmin il ölkədə elektrik enerjisi istehsalının 34,3 faizi kömürün, 22,1 faizi isə təbii qazın payına düşüb. Başqa sözlə, elektrik istehsalında fosil yanacaqların ümumi payı hələ də 50 faizdən çoxdur.

Bu arada, Türkiyə və Avstraliyanın COP31 sədrliyi tərəfindən noyabrın 10-da “The Electrification Opportunity” (“Elektrikləşmə İmkanı”) adlı yeni hesabat da təqdim edilib.

“Davamlı Enerji Hamı üçün” (SEforALL) təşkilatı tərəfindən Avstraliya hökuməti ilə əməkdaşlıq çərçivəsində hazırlanan hesabatda, xüsusilə inkişaf etməkdə olan iqtisadiyyatlarda elektrikləşmənin sürətləndirilməsinə diqqət yetirilir.

Hesabata əsasən, 2010-cu ildə elektrik enerjisinin qlobal yekun enerji istehlakındakı payı 17,8 faiz təşkil etdiyi halda, hazırda bu göstərici təxminən 23 faizə çatıb.

Sənəddə inkişaf etməkdə olan ölkələr üçün üç əsas imkan qeyd olunur: elektrik enerjisinə çıxışı olmayan əhalinin elektrik şəbəkəsinə qoşulması, fosil yanacaqların elektrik texnologiyaları ilə əvəzlənməsi və sənayeləşmə nəticəsində yaranan yeni enerji tələbatının elektrik enerjisi hesabına ödənilməsi.

SEforALL təşkilatı bildirir ki, 2025-ci ildə qlobal elektrik enerjisi tələbatındakı artımın təxminən 80 faizi inkişaf etməkdə olan iqtisadiyyatların payına düşüb. Buna görə də maliyyə və infrastruktur investisiyalarının məhz bu ölkələrə yönəldilməsi vacib hesab olunur.

ERAmedia Analitik Qrupu