İranın ABŞ ilə imzalanması ehtimal olunan anlaşma memorandumuna öz dəyişikliklərini əlavə edəcəyi bildirilib.

ERAmedia xəbər verir ki, bu barədə İranın “Tasnim” agentliyi etibarlı mənbəyə istinadən məlumat yayıb.

Məlumata görə, İran Tehran və Vaşinqton arasında mümkün razılaşma memorandumunun mətninə yeni düzəlişlər təqdim edəcək.

Xəbərdə həmçinin qeyd olunub ki, İran və ABŞ arasında məlumat mübadiləsi davam edir. Vurğulanıb ki, ABŞ-ın mümkün memorandum layihəsində etdiyi dəyişikliklər İran tərəfindən qəbul edilib anlamına gəlmir.

İranla ABŞ arasında son aylarda intensivləşən diplomatik təmaslar Yaxın Şərqdə diqqətlə izlənir. Tərəflər arasında mümkün anlaşma memorandumunun müzakirəsi Vaşinqton və Tehran arasında uzun illərdir davam edən gərgin münasibətlərdə yeni mərhələ kimi qiymətləndirilir. Lakin İranın sənəd mətninə əlavə dəyişikliklər təqdim etməyə hazırlaşması göstərir ki, danışıqlar hələ yekun razılaşma mərhələsinə çatmayıb və tərəflər arasında ciddi fikir ayrılıqları qalmaqdadır.

Məlumatlara görə, İran ABŞ ilə mümkün memorandum layihəsinə öz düzəlişlərini əlavə etməyi planlaşdırır. Bu isə Tehranın təqdim olunan variantı olduğu kimi qəbul etmədiyini və danışıqlarda daha əlverişli şərtlər əldə etməyə çalışdığını göstərir.

İran üçün ABŞ ilə mümkün razılaşmanın əsas mövzusu, ilk növbədə, iqtisadi sanksiyalar və nüvə proqramı ətrafında formalaşır. Rəsmi Tehran hesab edir ki, hər hansı razılaşma İranın iqtisadi maraqlarını təmin etməli və ölkəyə tətbiq olunan məhdudiyyətlərin azaldılması üçün konkret mexanizmlər yaratmalıdır.

Mümkün dəyişikliklərin bir neçə əsas istiqamətdə olduğu ehtimal edilir:

Birincisi, sanksiyaların yumşaldılması ilə bağlı təminatlar. İran ABŞ-dan daha aydın və konkret öhdəliklər tələb edə bilər. Çünki əvvəlki razılaşmalar zamanı əldə olunan siyasi anlaşmalar sonradan müxtəlif səbəblərlə dəyişdirilib.

İkincisi, nüvə proqramına dair məhdudiyyətlərin çərçivəsi. Tehran bu məsələdə öz suveren hüquqlarının qorunmasını əsas prioritet hesab edir və kompromis imkanlarını həmin çərçivədə dəyərləndirir.

Üçüncüsü, regional təhlükəsizlik gündəliyi. İran Yaxın Şərqdə artan gərginliyi də danışıqların ümumi fonunda nəzərə alır və bunun razılaşmaya dolayı təsir göstərdiyini hesab edir.

Vaşinqtonla Tehran arasındakı əsas maneələrdən biri qarşılıqlı etimadsızlıqdır. Son illərdə tərəflər arasında bir neçə dəfə diplomatik yaxınlaşma siqnalları görünsə də, proses çox vaxt siyasi bəyanatlar və qarşılıqlı ittihamlarla ləngiyib.

Hazırkı mərhələdə mesaj mübadiləsinin davam etməsi dialoqun qapısının açıq qaldığını göstərir. Ancaq İran tərəfinin xüsusilə vurğulaması ki, ABŞ-ın etdiyi dəyişikliklər avtomatik şəkildə qəbul olunmuş sayılmır, Tehranın ehtiyatlı mövqeyini ortaya qoyur.

Bu mövqe həm də İran daxilindəki siyasi balansla əlaqələndirilir. Rəsmi Tehran hər hansı razılaşmanın daxili siyasi müzakirələrdə zəiflik kimi görünməməsinə xüsusi diqqət yetirir. Bu səbəbdən danışıqlarda daha sərt və hesablanmış diplomatik xətt seçilir.

Əgər tərəflər arasında kompromis əldə olunarsa, bunun regional siyasətə ciddi təsiri ola bilər.

İlk növbədə, enerji bazarlarında psixoloji sabitlik yarana bilər. İranın iqtisadi aktivliyinin artması beynəlxalq bazarlara da təsir göstərər.

Bundan başqa, ABŞ–İran münasibətlərində gərginliyin qismən azalması Yaxın Şərqdə bir sıra siyasi proseslərə yeni dinamika verə bilər. Körfəz bölgəsində təhlükəsizlik müzakirələri, regional tərəfdaşlıqlar və diplomatik balans yenidən formalaşa bilər.

Əks halda, danışıqlar nəticəsiz qalarsa, bölgədə gərginliyin artması ehtimalı qalacaq və tərəflər yenidən daha sərt ritorikaya qayıda bilərlər.

İranın mümkün memorandum mətninə yeni dəyişikliklər əlavə etməyə hazırlaşması göstərir ki, Tehran danışıqlarda maksimum siyasi və iqtisadi nəticə əldə etməyə çalışır. Bu, bir tərəfdən dialoqun davam etdiyini göstərsə də, digər tərəfdən yekun razılaşmanın hələ də asan görünmədiyini ortaya qoyur.

Hazırda əsas sual budur, tərəflər qarşılıqlı etimad çatışmazlığını aradan qaldıraraq ortaq məxrəcə gələ biləcəklərmi?

Bu sualın cavabı təkcə İran və ABŞ üçün deyil, bütün Yaxın Şərq üçün yaxın aylarda əsas siyasi mövzulardan biri olacaq.

ERAmedia Analitik Qrupu