Fərid MUSTAFAYEV,

“Tərəqqi“ sosial-iqtisadi araşdırmalar İB-nin sədr müavini, YAP Yasamal rayon təşkilatının fəalı

Qlobal miqyasda gənclər siyasəti əsasən beynəlxalq təşkilatların konseptual sənədləri və tövsiyələri üzərindən formalaşıb. Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, Avropa Şurası və UNESCO kimi qurumlar gənclərin sosial inteqrasiyası, təhsilə çıxışı və ictimai iştirakçılıq məsələlərini uzun müddət normativ çərçivədə müzakirə edib. Bir çox ölkələrdə isə bu sənədlər ilkin mərhələdə deklarativ xarakter daşıyıb və real icra mexanizmlərinin formalaşması zaman alıb. Azərbaycan təcrübəsində fərqləndirici cəhət gənclər siyasətinin normativ sənədlərdən əvvəl praktiki idarəetmə qərarları əsasında formalaşmasıdır. Gənclərlə bağlı dövlət institutlarının yaradılması, onların fəaliyyət sahələrinin konkret müəyyənləşdirilməsi və büdcə mexanizmləri ilə təmin olunması beynəlxalq təcrübədə daha gec mərhələdə gündəmə gələn yanaşmalardır. Bir sıra Avropa ölkələrində gənclər siyasəti müxtəlif nazirliklər arasında bölüşdürülmüş halda idarə olunduğu üçün koordinasiya problemləri müşahidə olunur. Azərbaycanda isə mərkəzləşdirilmiş idarəetmə modeli qərarların icra olunma səviyyəsini yüksəldib. Siyasi iştirakçılıq məsələsində də Azərbaycan modeli müəyyən fərqlər ortaya qoyur. Qərb ölkələrində gənclərin siyasi proseslərə cəlbi əsasən qeyri-hökumət təşəbbüsləri və könüllü platformalar üzərindən həyata keçirilir. Bu model yüksək ictimai fəallıq nümayiş etdirsə də, dövlətlə gənclər arasında institusional məsuliyyət mexanizmləri həmişə aydın müəyyənləşmir. Azərbaycan təcrübəsində isə gənclərin dövlət strukturlarında təmsil olunması, məsləhətçi mexanizmlər və rəsmi dialoq platformaları vasitəsilə həyata keçirilir ki, bu da iştirakçılığı hüquqi çərçivəyə salır. Təhsil və kadr hazırlığı sahəsində beynəlxalq yanaşmalar əsasən bazar tələblərinə uyğun kompetensiyaların formalaşdırılmasına fokuslanır. Azərbaycan modelində isə bu yanaşma dövlət maraqları ilə uzlaşdırılıb. Gənc mütəxəssislərin strateji sahələrə yönləndirilməsi, dövlət idarəçiliyində kadr ehtiyatının formalaşdırılması və elmi potensialın qorunması siyasətin əsas elementlərindən biridir. Bu, qısa müddətli məşğulluq statistikalarından daha çox institusional davamlılığa hesablanmış yanaşmadır. Milli kimlik və dəyərlər məsələsində Azərbaycan gənclər siyasəti bir çox beynəlxalq modellərdən fərqlənir. Qlobal yanaşmalar gəncləri əsasən kosmopolit identiklik kontekstində nəzərdən keçirdiyi halda, Azərbaycan modeli milli-mədəni bağlılığı gənclərin ictimai fəallığı ilə ziddiyyət təşkil etməyən amil kimi təqdim edir. Bu, gənclərin beynəlxalq mühitdə iştirak edərkən milli maraqları qorumaq qabiliyyətini gücləndirir. Beynəlxalq səviyyədə gənclər siyasətinin effektivliyi çox vaxt layihələrin sayına və iştirakçı statistikasına əsasən ölçülür. Azərbaycan təcrübəsində isə diqqət daha çox sosial liftlərin işləkliyinə, gənclərin real karyera trayektoriyalarına və qərarvermə proseslərinə təsir imkanlarına yönəlib. Bu yanaşma gənclər siyasətini sosial eksperiment deyil, dövlət idarəçiliyinin tərkib hissəsi kimi təqdim edir. Azərbaycan gənclər siyasəti beynəlxalq modelləri mexaniki şəkildə tətbiq edən deyil, onlarla dialoq aparan və müəyyən istiqamətlərdə qabaqlayıcı yanaşma ortaya qoyan nümunə kimi qiymətləndirilə bilər. Bu model qlobal təcrübənin adaptasiyası ilə yanaşı, milli prioritetlərə əsaslanan alternativ yanaşmanın mövcudluğunu nümayiş etdirir.