ABŞ, Rusiya və Çin liderlərinin görüşündən hansı nəticələr gözlənilir?
Asiya-Sakit Okean İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının (APEC) bu həftə Çində keçiriləcək sammiti çərçivəsində ABŞ Prezidenti Donald Tramp, Çin lideri Si Cinpin və Rusiya Prezidenti Vladimir Putin arasında üçtərəfli görüşün keçirilməsi gözlənilir.
Siyasi şərhçi Elxan Şahinoğlu ERAmedia-ya açıqlamasında bildirib ki, bir neçə gün əvvəl ABŞ dövlət katibi Marko Rubio ilə Çin xarici işlər naziri Vanq Yi arasında telefon danışığı olub və tərəflər liderlərin Çində müzakirə edəcəyi məsələləri müəyyənləşdiriblər.
Onun sözlərinə görə, görüşdə müxtəlif mövzularla yanaşı, Rusiya-Ukrayna müharibəsi və İran ətrafındakı gərginlik də əsas müzakirə predmetlərindən olacaq.
Elxan Şahinoğlu qeyd edib ki, Donald Tramp Vladimir Putinin Ukrayna siyasətini dəyişməyə hazır olub-olmadığını müəyyənləşdirməyə çalışacaq. Ancaq hazırda Rusiya prezidentinin mövqeyində hər hansı dəyişikliyə işarə edən əlamət yoxdur. Əbu-Dabi danışıqları da bunu göstərdi.
“Tramp atəşkəs istəyir. Putin isə Donbasın tamamilə Rusiyaya təhvil verilməsi şərti ilə atəşkəsə razılaşa biləcəyini vurğulayır. Bununla yanaşı, Moskvanın Avropada yeni təhlükəsizlik arxitekturasının qurulması ilə bağlı əlavə tələbləri də var. Halbuki Brüssel Avropanın yeni təhlükəsizlik arxitekturasına ehtiyacı olmadığı qənaətindədir”, – deyə siyasi şərhçi bildirib.
Elxan Şahinoğlunun fikrincə, Putin və Si Cinpin İran məsələsində də Trampla ortaq mövqeyə gələ bilməyəcəklər. ABŞ kəşfiyyatının son məlumatlarına görə, İranın ballistik raketlərinin sayı hazırda 2 mini ötüb. Tramp Rusiya və Çin liderlərini Tehrana təzyiq göstərməyə inandırmağa çalışacaq. Lakin Moskva və Pekinin belə bir planı yoxdur. Əksinə, hər iki ölkə İranın ABŞ qarşısında müqavimət imkanlarının güclənməsində maraqlıdır.
Şərhçi bildirib ki, ABŞ rəsmilərinin açıqlamalarına əsasən, İran əvvəlcədən ehtiyatda saxladığı komponentlərdən istifadə etməklə raket istehsalını davam etdirir. Həmin komponentlərin Rusiya və Çindən əldə edildiyi ehtimal olunur.
Siyasi şərhçinin sözlərinə görə, Donald Trampın Çindən gözləntilərindən biri də Pekinin nüvə silahlarına dair beynəlxalq razılaşmalara qoşulmasıdır.
Elxan Şahinoğlu Stokholm Beynəlxalq Sülh Araşdırmaları İnstitutunun (SIPRI) araşdırmalarına istinadən qeyd edib ki, Rusiyanın nüvə arsenalında 4 400, ABŞ-da 3 700, Çində isə 620 nüvə başlığı mövcuddur.
“Soyuq müharibə” dövründə ABŞ və keçmiş SSRİ arasında nüvə silahlarının müxtəlif növlərinə dair bir sıra razılaşmalar mövcud olub. SSRİ dağıldıqdan sonra həmin razılaşmalar Rusiyaya miras qalıb. Çin isə bu razılaşmaların kənarında qalıb. Vaşinqtonun istəyinə baxmayaraq, Pekin nüvə sazişlərinə qoşulmaqda maraqlı deyil. Bu da Çinə nüvə arsenalını məhdudiyyətlər olmadan genişləndirmək imkanı verir”, – deyə o vurğulayıb.
Elxan Şahinoğlu Hindistanın Baş naziri Narendra Modinin gündəliyinin isə fərqli olduğunu bildirib. Onun sözlərinə görə, Modi noyabrın 15-də Manilada fəaliyyətə başlayan ASEAN sammitində Hindistanın Qlobal Cənub siyasəti çərçivəsində region ölkələri ilə ikitərəfli əlaqələri gücləndirməyə çalışdığını bəyan edib.
Şərhçi qeyd edib ki, Hindistanın ASEAN üzvü olan ölkələrlə münasibətləri Yeni Dehlinin “Şərqə Doğru Hərəkət” siyasətinin əsasını təşkil edir. Bununla belə, Hindistan ABŞ, Rusiya və Çin liderlərinin Rusiya-Ukrayna müharibəsinin dayandırılması və İran məsələsində ortaq mövqeyə gəlməsində maraqlıdır.
“Çünki bu müharibələr Hindistanın enerji resurslarına və digər strateji məhsullara çıxış imkanlarını məhdudlaşdırıb”, – deyə Elxan Şahinoğlu əlavə edib.
Mələk Onur










