media-iran

İran parlamentinin sədri Məhəmməd Baqir Qalibaf Tehranın Yaxın Şərqdəki münaqişələrin tənzimlənməsi və regionda sabitliyin bərpası üçün Çinin diplomatik vasitəçiliyindən yararlanmaqda maraqlı olduğunu bəyan edib.

Siyasi şərhçi Elxan Şahinoğlu bu barədə ERAmedia-ya açıqlamasında bildirib ki, Qalibafın səsləndirdiyi təklif, eyni zamanda, İrandakı mühafizəkar qüvvələrin ortaq mövqeyini əks etdirə bilər.

Onun sözlərinə görə, Qalibaf Çinin 2023-cü ildə İranla Səudiyyə Ərəbistanı arasında diplomatik münasibətlərin bərpasında oynadığı rolu nümunə göstərib. Həmin ilin martında Pekində keçirilən danışıqlar nəticəsində iki ölkə yeddi illik fasilədən sonra diplomatik əlaqələri bərpa etmək barədə razılığa gəliblər.

Lakin siyasi şərhçi hesab edir ki, diplomatik münasibətlərin bərpası İran-Səudiyyə Ərəbistanı qarşıdurmasını tam aradan qaldırmayıb.

Elxan Şahinoğlu qeyd edib ki, ABŞ-İran müharibəsi zamanı İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun Səudiyyə Ərəbistanı ərazisindəki ABŞ hərbi obyektlərini və neft infrastrukturunu hədəf alan raket zərbələri endirməsi regiondakı gərginliyin davam etdiyini göstərir.

O, həmçinin Yəməndəki husilərin Səudiyyə Ərəbistanına qarşı raket və dron hücumlarında İranın maliyyə və hərbi dəstəyinin roluna diqqət çəkib. Şərhçinin fikrincə, Tehranın dəstəyi olmadan husilərin bu miqyasda və davamlı hücumlar həyata keçirməsi çətin olardı.

Siyasi şərhçi Çinin də Yaxın Şərqdəki proseslərdə maraqlarının olduğunu vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, Çin şirkətlərinin husilərə raket istehsalında istifadə oluna bilən ikili təyinatlı komponentlər satması ilə bağlı məlumatlar mövcuddur. Çinli diplomatlar bu iddiaları əsassız hesab etsələr də, Pekinin dron və raket texnologiyaları sahəsində tərəfdaş ölkələrlə əməkdaşlığı diqqət çəkir.

Elxan Şahinoğlu hesab edir ki, Çinin əsas geosiyasi hədəflərindən biri ABŞ-ın Avrasiya məkanındakı təsirini və hegemon mövqeyini zəiflətməkdir.

Bununla belə, Pekinin Yaxın Şərqdəki maraqları ziddiyyətlidir. Şərhçi bildirib ki, Çin İranla əməkdaşlıq etsə də, Bab əl-Məndəb boğazında sabitliyin qorunmasında maraqlıdır. Çünki Səudiyyə Ərəbistanı Çinin mühüm xam neft təchizatçılarından biridir və 2025-ci ildə bu ölkənin payı Çinin ümumi neft idxalının təxminən 14 faizini təşkil edib.

Onun fikrincə, Pekinin iqtisadi maraqları Bab əl-Məndəb boğazında ticarət gəmiçiliyinin təhlükəsizliyinin qorunmasını zəruri edir. Bu baxımdan, Çinin Yaxın Şərq siyasətində həm İranla münasibətləri, həm də Səudiyyə Ərəbistanı və digər Körfəz ölkələri ilə iqtisadi əlaqələri nəzərə alınmalıdır.

Elxan Şahinoğlu hesab edir ki, Tehran Çinin Yaxın Şərqdə əsas vasitəçi rolunu üzərinə götürməsini istəsə də, bu təşəbbüsə qarşı çıxan tərəflər yalnız ABŞ-la məhdudlaşmaya bilər.

Onun sözlərinə görə, Çinlə münasibətlərində ziddiyyətlər yaşayan və Pekinin regional təsirinin artmasından ehtiyat edən Yaxın Şərq dövlətləri də bu təşəbbüsə müsbət yanaşmaya bilərlər.

Siyasi şərhçinin qənaətinə görə, İranın təklifi reallaşarsa, Çin diplomatik fəallığını artırmaqla kifayətlənməyərək regionda hərbi iştirak imkanlarını da genişləndirməyə çalışa bilər. Bu isə Avrasiya məkanında yerləşən bir sıra dövlətlərin geosiyasi və təhlükəsizlik maraqları ilə uzlaşmaya bilər.

Qeyd: Mətn müəllifin təqdim etdiyi məlumatlar və siyasi qiymətləndirmələr əsasında xəbər formatında işlənib. Müharibə, hücumlar və Çin şirkətlərinin husilərlə əlaqələri barədə iddialar müstəqil şəkildə təsdiqlənmiş faktlar kimi deyil, şərhçinin mövqeyi kontekstində təqdim olunmalıdır.

Əli Fərhad


media-adspc

Bənzər xəbərlər