İddia edilir ki, ABŞ administrasiyası İsrailin İranla danışıqlar zamanı İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi və İran parlamentinin və Danışıqlar Nümayəndəliyinin rəhbəri Məhəmməd Baqir Qalibafı sui-qəsd etməyi planlaşdırdığına inanır.

ERAmedia xəbər verir ki, “New York Times” (NYT) qəzetinin məlumatına görə, adları açıqlanmayan rəsmilər ABŞ və İran arasında atəşkəs danışıqları zamanı İsrailin mövqeyi ilə bağlı iddialar irəli sürüblər.

ABŞ rəsmiləri bildiriblər ki, İsrailin danışıqlar davam edərkən Araqçi və Qalibafı sui-qəsd etməyi planlaşdırdığına inanırlar.

Rəsmilər iddia ediblər ki, Vaşinqton administrasiyası bu iki yüksək vəzifəli məmurun sui-qəsdinin danışıqları pozacağından narahatdır və planı öyrəndikdən sonra İsraildən “geri çəkilməyi” istəyib.

Rəsmilər həmçinin iddia ediblər ki, Vaşinqton administrasiyası region ölkələrindən İranı bu ehtimal barədə xəbərdar etmələrini istəyib və Tehran vasitəçilər vasitəsilə ABŞ-dan zəmanət istəyib.

Digər tərəfdən, bir rəsmi ABŞ və İran arasında danışıqların davam etdiyini və Qətərdə “məhsuldar” danışıqların aparıldığını bildirib.

Amerikanın “Washington Post” qəzetində yüksək səviyyəli fəal və keçmiş ABŞ rəsmilərinə əsaslanan bir xəbərə görə, Tramp administrasiyası İrandakı müharibəyə son qoymaq və Hörmüz boğazını beynəlxalq dəniz nəqliyyatı üçün yenidən açmaq üçün diplomatik səylərini davam etdirərkən, İsrailin İranın baş danışıqçılarını hədəf almasından narahatdır.

Hesabatda iddia edilir ki, ABŞ administrasiyası, xüsusən də İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi və Parlament sədri Məhəmməd Bağır Qalibaf əleyhinə mümkün sui-qəsd planlarına qəti şəkildə qarşı çıxıb və buna görə də yazda vasitəçilər vasitəsilə Tehrana İsrailin niyyətləri ilə bağlı xəbərdarlıqlar edib.

Anonimlik şərti ilə danışan bir ABŞ rəsmisi bildirib ki, “Əgər bu insanları öldürsəniz, praqmatistləri də aradan qaldırmış olursunuz”.

Hesabata görə, mart ayından bəri, Tramp administrasiyası müharibəyə son qoymaq üçün diplomatik variantları araşdırmağa başlayandan bəri, ABŞ rəsmiləri israilli həmkarlarına İranın siyasi rəhbərliyini hədəf alan sui-qəsdləri dayandırmağa çağıran mesajlar göndərirlər.

Analitiklər hesab edirlər ki, Vaşinqtonun İrana birbaşa xəbərdarlıq göndərmək ehtiyacı ABŞ ilə İsrail arasındakı fərqləri və Tramp administrasiyasının İsrail hökuməti üzərində məhdud təsirini vurğulayır.

ABŞ Dövlət Departamentinin keçmiş rəsmisi Aaron David Miller bildirib ki, bu, ABŞ və İsrailin müharibə məqsədlərindəki fərqi göstərir və əlavə edib ki, İsrail Baş naziri ABŞ-ın həyata keçirə biləcəyi hər hansı bir danışıqlar prosesini pozmaqda qətiyyətli görünür.

Ağ Ev rəsmisi qəzetə bildirib ki, “Prezident sülh prosesinin işləməsini istəyir”.

Bu iddialar doğru olarsa, onlar ABŞ ilə İsrail arasında İran siyasəti üzrə taktiki yanaşmaların tam üst-üstə düşmədiyini göstərir. Vaşinqtonun əsas məqsədi diplomatik kanalları açıq saxlamaq və mümkün razılaşma vasitəsilə regionda gərginliyi azaltmaq olduğu halda, İsrail İranın hərbi və siyasi rəhbərliyinə qarşı daha sərt strategiyanı üstün tutur.

İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi və parlament sədri Məhəmməd Baqir Qalibaf kimi yüksək vəzifəli şəxslərin hədəfə alınması ehtimalı danışıqlar prosesini ciddi şəkildə təhlükə altına sala bilərdi. ABŞ rəsmilərinin bu cür planlara qarşı çıxması, diplomatiyanın hərbi eskalasiyadan daha səmərəli nəticə verəcəyinə dair administrasiyanın mövqeyini əks etdirir. Eyni zamanda, məlumatların anonim mənbələrə əsaslanması səbəbindən bu iddialara ehtiyatla yanaşmaq lazımdır, çünki onlar rəsmi şəkildə təsdiqlənməyib.

ABŞ-ın region ölkələri vasitəsilə Tehrana xəbərdarlıq göndərməsi iddiası, tərəflər arasında birbaşa əlaqələrin məhdud olduğu şəraitdə vasitəçi diplomatiyanın əhəmiyyətini göstərir. Bu hadisə həm də ABŞ Prezidenti Donald Tramp administrasiyasının regional sabitliklə İsrailin təhlükəsizlik prioritetləri arasında balans yaratmaq cəhdini nümayiş etdirir.

Əgər bu cür fikir ayrılıqları həqiqətən mövcuddursa, bu, ABŞ-İsrail münasibətlərində strateji müttəfiqliyin davam etməsinə baxmayaraq, konkret əməliyyat qərarlarında fərqli yanaşmaların ola biləcəyini göstərir.

İran üçün isə belə xəbərlər həm daxili siyasi həmrəyliyi gücləndirmək, həm də beynəlxalq danışıqlarda öz təhlükəsizlik narahatlıqlarını ön plana çıxarmaq baxımından siyasi arqument kimi istifadə oluna bilər.
Ümumilikdə, bu məlumatlar təsdiqlənərsə, Yaxın Şərqdə hərbi eskalasiya ilə diplomatik həll arasında davam edən geosiyasi rəqabətin və böyük güclərin region siyasətindəki mürəkkəb maraq balansının növbəti nümunəsi kimi qiymətləndirilə bilər.

ERAmedia Analitik Qrupu