ABŞ prezidenti Donald Tramp İsrailin İranın nüvə obyektlərinə təkbaşına hücum etməsi halında, əməliyyat “kiçik miqyaslı olarsa” buna dəstək verə biləcəyini bildirib.

ERAmedia xəbər verir ki, İsrailin hökumətyönlü Kanal 14 televiziyasına müsahibə verən Tramp ABŞ–İran anlaşmasının İranın nüvə proqramının və “Hizbullah”ın tamamilə aradan qaldırılmasına gətirib çıxaracağını iddia edib.

Tramp İsrailin Livana hücumlarını davam etdirməsi halında ABŞ-ın İsrailə silah embarqosu tətbiq edəcəyi ilə bağlı iddialara münasibət bildirərək, “Bu barədə şayiələri heç eşitməmişəm”, – deyib.

“Hizbullah”ın silahları yerə qoymalı olduğunu vurğulayan Tramp, İranın öhdəliklərini yerinə yetirməməsi halında “çox sərt hücumlara məruz qala biləcəyini” bildirib.

O, həmçinin İsrailin İranın nüvə obyektlərinə ABŞ-dan asılı olmadan hücum etməsi halında, yalnız “məhdud miqyaslı əməliyyatlar” şərti ilə İsrailə dəstək verilə biləcəyini qeyd edib.

Son günlər İsrailin baş naziri Binyamin Netanyahu ilə münasibətlərinin gərginləşdiyi iddialarına cavab verən Tramp, şəxsi münasibətlərinin “çox yaxşı, mükəmməl” olduğunu deyib.

Bununla belə, Netanyahu ilə son telefon danışıqlarının əvvəlki qədər dostyana olmadığı və Trampın onu sərt tənqid etdiyi barədə məlumatlar yayılıb.

ABŞ prezidenti G7 Liderlər Zirvəsində də Netanyahuya xüsusilə İsrailin Livandakı əməliyyatları və dağıntılarla bağlı açıq şəkildə irad bildirmişdi.

ABŞ ilə İran arasında əldə olunan razılaşmanın Livanı da əhatə etməsi İsraildə narazılıq doğurub və Baş nazir Netanyahu ciddi tənqidlərə məruz qalıb.

İsrail mediasında isə ABŞ-ın İsraili “yarı yolda qoyduğu” ilə bağlı şərhlər yer alıb.

Donald Trampın İsrailin İranın nüvə obyektlərinə mümkün hücumları ilə bağlı açıqlamaları Yaxın Şərqdə mövcud gərgin balansın daha da həssas mərhələyə keçdiyini göstərir. “Kiçik miqyaslı əməliyyat” şərti ilə İsrailə dolayı dəstək verə biləcəyini bildirməsi Vaşinqtonun regiondakı siyasətində həm də qeyri-müəyyənlik elementinin gücləndiyini ortaya qoyur. Bu yanaşma ABŞ-ın bir tərəfdən İranın nüvə proqramına qarşı sərt xəttini qorumağa çalışdığını, digər tərəfdən isə İsraillə birbaşa eskalasiyaya ehtiyatla yanaşdığını göstərir.

Trampın “kiçik miqyas” şərti siyasi və hərbi baxımdan ciddi suallar doğurur. Bu ifadə real olaraq hansı əməliyyatların dəstəklənib-dəstəklənməyəcəyini aydınlaşdırmır və bu da İsrail üçün müəyyən strateji boşluq yaradır. Belə bir qeyri-müəyyənlik həm Təl-Əvivin planlamasında riskləri artırır, həm də Tehran üçün ABŞ mövqeyinin tam sabit olmadığını göstərən siqnal rolunu oynayır.

ABŞ-ın eyni zamanda İranla mümkün anlaşmadan danışması Vaşinqtonun iki paralel xətt üzərində hərəkət etdiyini göstərir: bir tərəfdən təzyiq və hərbi risk, digər tərəfdən diplomatik razılaşma cəhdi. Bu ikili yanaşma regionda proqnozlaşdırıla bilməyən təhlükəsizlik mühitini daha da mürəkkəbləşdirir.

Trampın açıqlamalarında İranın nüvə proqramı ilə yanaşı “Hizbullah”ın da hədəf kimi göstərilməsi, məsələnin yalnız Tehranın deyil, bütün regional proksi şəbəkələrin təhlükəsizlik arxitekturasına təsir etdiyini göstərir. “Hizbullah”ın silahsızlaşdırılması çağırışı Livan daxilindəki siyasi balansı da birbaşa təsir altına alır və bu, İsrail–Livan sərhədindəki gərginliyin davamlı qalacağı ehtimalını gücləndirir.

İranın öhdəliklərini yerinə yetirməməsi halında “çox sərt cavab” ehtimalının vurğulanması isə Vaşinqtonun hələ də çəkindirmə (deterrence) siyasətinə üstünlük verdiyini göstərir. Lakin bu cür sərt ritorika praktiki mexanizmlərlə dəstəklənmədikdə, əksinə, qarşı tərəfdə daha aqressiv davranışları stimullaşdıra bilər.

Son dövrlərdə İsrailin Livandakı hərbi əməliyyatlarına dair tənqidlərin artması və Trampın Netanyahu ilə münasibətlərinin əvvəlki qədər isti olmaması barədə iddialar ABŞ–İsrail xəttində müəyyən gərginlik ehtimalını gündəmə gətirir. G7 zirvəsində İsrailə yönələn açıq iradlar Vaşinqtonun müttəfiqlik çərçivəsində belə, əməliyyatların miqyasına və nəticələrinə daha həssas yanaşmağa başladığını göstərir.

Netanyahunun Vaşinqtondan gələn mesajlara qarşı artan siyasi təzyiqlə üzləşməsi isə İsrail daxilində də qərarvermə proseslərini daha mürəkkəb hala gətirir. ABŞ-ın “yarı yolda buraxma” kimi İsrail mediasında yer alan iddialar isə informasiya müharibəsinin və siyasi narrativlərin gücləndiyini göstərir.

ABŞ–İran anlaşması ehtimalının gündəmdə saxlanılması və eyni zamanda İsrailin hərbi seçimlərinin açıq saxlanması Yaxın Şərqdə balansın sabit deyil, dəyişkən xarakter daşıdığını göstərir. Bu vəziyyət region dövlətlərini daha çox çoxvektorlu siyasət aparmağa məcbur edir və hərbi eskalasiya riskini artırır.

Nəticə etibarilə, hazırkı situasiya nə tam diplomatik həllə, nə də açıq müharibəyə yaxın sabit bir mərhələdədir. Əksinə, tərəflərin qarşılıqlı təzyiq, mesajlaşma və məhdud hərbi siqnallar üzərindən hərəkət etdiyi “idarə olunan gərginlik” dövrü müşahidə olunur. Bu isə Yaxın Şərqdə istənilən kiçik hadisənin belə genişmiqyaslı nəticələr doğura biləcəyi bir təhlükəsizlik mühiti yaradır.

ERAmedia Analitik Qrupu