NATO-nun 36-cı Liderlər Zirvəsi bu gün Ankaradakı Prezident Külliyəsində işə başlayır.

ERAmedia xəbər verir ki, Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyip Ərdoğanın ev sahibliyi və NATO-nun Baş katibi Mark Ruttenin rəhbərliyi ilə keçiriləcək zirvə iki gün davam edəcək.

Zirvədə ABŞ prezidenti Donald Trampın, həmçinin NATO-ya üzv olan 31 müttəfiq ölkənin və dəvət olunmuş dövlətlərin liderləri iştirak edəcəklər. Prezident Külliyəsi liderlərlə yanaşı, minlərlə diplomatın, dəvətlinin və yüksək vəzifəli dövlət rəsmisinin qəbuluna hazır vəziyyətə gətirilib. Türkiyə paytaxtında geniş təhlükəsizlik tədbirləri görülüb.

İki gün ərzində alyansın gələcəyini müəyyənləşdirəcək qlobal və regional təhlükəsizlik məsələləri müzakirə olunacaq. Gündəliyin əsas mövzularından biri ötən il The Haguedə keçirilmiş NATO Zirvəsində qəbul edilən və müttəfiq ölkələrin 2035-ci ilədək ümumi daxili məhsullarının 5 faizini müdafiə xərclərinə yönəltməsini nəzərdə tutan öhdəliyin icra vəziyyəti olacaq.

Zirvə ərəfəsində Ankarada keçirilən mətbuat konfransında çıxış edən Mark Rutte bildirib: “Ankarada ölkələrin bu 5 faiz hədəfinə çatmaq üçün konkret, real və etibarlı planlar təqdim etməsini gözləyirəm”.

Rutte həmçinin bu gün keçiriləcək NATO Müdafiə Sənayesi Forumunda çəkindirmə və müdafiə qabiliyyətini gücləndirmək məqsədilə on milyardlarla dollar dəyərində yeni müqavilələrin elan olunacağını açıqlayıb.

Russianın Ukrainea qarşı hücumlarının davam etdiyi bir vaxtda keçirilən zirvədə Ukraynaya dəstəyin davam etdirilməsi və xüsusilə hava hücumundan müdafiə sistemlərinə ehtiyac əsas müzakirə mövzularından biri olacaq.

Mark Rutte bildirib ki, bütün müttəfiqlər bu məsələdə üzərlərinə düşən məsuliyyəti yerinə yetirməlidirlər. O, həmçinin China, North Korea və Iranı Rusiyanın Ukraynaya qarşı hərbi əməliyyatlarının əsas dəstəkçiləri adlandırıb.

Zirvə həm keçirildiyi dövr, həm də zəngin gündəliyi səbəbindən tarixi əhəmiyyət daşıyan tədbir kimi qiymətləndirilir. Kaja Kallas bildirib: “Hər zirvə üçün tarixi deyilir, lakin bu dəfə həqiqətən belədir”.

Mütəxəssislərin fikrincə, ABŞ-nin Avropadakı uzunmüddətli roluna dair qeyri-müəyyənliyin davam etdiyi və Avropanın World War IIndən bəri özünü ən çox təhlükə altında hiss etdiyi dövrlərdən birində Ankarada alyansın gələcəyinə təsir göstərə biləcək mühüm qərarlar qəbul oluna bilər.

1952-ci ildən NATO üzvü olan Türkiyə üçün də zirvə xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Tədbirin ölkənin alyans daxilindəki rolunu daha da möhkəmləndirəcəyi gözlənilir.

Mark Rutte mətbuat konfransında ev sahibliyinə görə Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğana təşəkkür edərək bildirib: “Xüsusilə bizi qəbul edən türk xalqının qonaqpərvərliyindən çox təsirləndim”.

Ankara Zirvəsi: NATO yeni təhlükəsizlik arxitekturasına keçir

NATO-nun Ankarada keçirilən 36-cı Liderlər Zirvəsi təkcə alyansın növbəti sammiti deyil, həm də qlobal təhlükəsizlik sisteminin yenidən formalaşdırıldığı bir dövrün mühüm siyasi hadisələrindən biri kimi qiymətləndirilir. Ukrayna müharibəsinin uzanması, Yaxın Şərqdə davam edən gərginlik, Çinlə Qərb arasında geosiyasi rəqabətin dərinləşməsi və müdafiə xərclərinin sürətlə artırılması fonunda keçirilən zirvə NATO-nun gələcək onilliklər üçün strateji prioritetlərini müəyyənləşdirə bilər.

Zirvənin əsas gündəm maddələrindən biri üzv ölkələrin 2035-ci ilədək ümumi daxili məhsullarının 5 faizini müdafiəyə ayırmaları ilə bağlı öhdəlikdir. Bu göstərici əvvəlki illərdə qəbul olunmuş 2 faizlik hədəfdən xeyli yüksəkdir və alyansın təhlükəsizlik risklərini əvvəlki dövrlərlə müqayisədə daha ciddi qiymətləndirdiyini göstərir.

Bu yanaşma NATO-nun yalnız siyasi və hərbi ittifaq deyil, həm də böyük iqtisadi və sənaye layihəsinə çevrildiyini nümayiş etdirir. Müdafiə sənayesinə yönələcək on milyardlarla dollarlıq yeni müqavilələr alyans ölkələrinin hərbi istehsal gücünü artırmaqla yanaşı, texnoloji inkişafı və sənaye əməkdaşlığını da gücləndirəcək.

Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibəsi NATO-nun təhlükəsizlik konsepsiyasını köklü şəkildə dəyişdirib. Alyans artıq yalnız kollektiv müdafiə mexanizmini gücləndirməklə kifayətlənmir, eyni zamanda uzunmüddətli hərbi hazırlıq modelinə keçir.

Zirvədə Ukraynaya hərbi yardımın davam etdirilməsi, xüsusilə hava hücumundan müdafiə sistemlərinin artırılması məsələsinin ön plana çıxması bunun göstəricisidir. NATO rəhbərliyi hesab edir ki, Ukraynanın müdafiə qabiliyyəti Avropa təhlükəsizliyinin ayrılmaz hissəsinə çevrilib.

Sammitin diqqət mərkəzində olan digər mühüm məsələ ABŞ-nin alyansdakı gələcək roludur. Vaşinqton NATO-nun əsas hərbi gücü olaraq qalır. Bununla yanaşı, Avropa ölkələri son illərdə müdafiə sahəsində ABŞ-dən asılılığın azaldılması istiqamətində addımlar atmağa çalışırlar.

Müdafiə xərclərinin artırılması təkcə Rusiyadan qaynaqlanan təhlükələrlə deyil, həm də Avropanın öz hərbi imkanlarını genişləndirmək istəyi ilə əlaqələndirilir. Bu baxımdan Ankara Zirvəsi transatlantik münasibətlərin gələcək istiqamətini müəyyənləşdirəcək mühüm platformalardan biri hesab olunur.

Zirvənin Ankarada keçirilməsi Türkiyənin NATO daxilində artan siyasi çəkisinin göstəricisi kimi qiymətləndirilə bilər. Coğrafi mövqeyi, Qara dəniz hövzəsindəki rolu, Yaxın Şərq, Qafqaz və Aralıq dənizi regionları ilə bağlı təhlükəsizlik məsələlərində iştirakı Ankaranı alyans üçün strateji tərəfdaşlardan birinə çevirib.

Türkiyənin həm NATO üzvü kimi Qərb strukturlarında yer alması, həm də müxtəlif regional güclərlə dialoq kanallarını açıq saxlaması ona vasitəçilik imkanları qazandırır. Bu xüsusiyyət Ankara diplomatiyasının son illərdə daha çox ön plana çıxmasına səbəb olub.

NATO rəhbərliyinin Çin, İran və Şimali Koreyanı Rusiyanın əsas tərəfdaşları kimi göstərməsi alyansın diqqətinin artıq yalnız Avropa ilə məhdudlaşmadığını göstərir. NATO getdikcə Hind-Sakit okean regionunda baş verən prosesləri də öz təhlükəsizlik gündəliyinin bir hissəsi kimi qiymətləndirir.

Bu isə gələcəkdə alyansın fəaliyyət coğrafiyasının və strateji əməkdaşlıq mexanizmlərinin daha da genişlənə biləcəyinə işarə edir.

Ankara Zirvəsi göstərir ki, NATO artıq post-soyuq müharibə dövrünün təhlükəsizlik modelindən uzaqlaşaraq yeni mərhələyə daxil olur. Bu mərhələnin əsas xüsusiyyətləri daha yüksək müdafiə büdcələri, hərbi sənayenin genişləndirilməsi, texnoloji üstünlüyün qorunması və geosiyasi rəqabətə uyğun çevik qərarvermə mexanizmlərinin formalaşdırılmasıdır.

Bununla yanaşı, alyans qarşıdakı illərdə bir sıra çağırışlarla da üzləşəcək. Müdafiə xərclərinin artırılması bütün üzv ölkələr üçün eyni dərəcədə asan olmayacaq, həmçinin siyasi prioritetlər və iqtisadi imkanlardakı fərqlər öhdəliklərin icrasına təsir göstərə bilər. Digər tərəfdən, NATO-nun Rusiya ilə münasibətlərinin gələcək inkişafı və Çinlə rəqabətin hansı səviyyəyə çatacağı da alyansın strateji kursuna təsir edən əsas amillərdən olacaq.

Ankara Zirvəsi yalnız cari təhlükəsizlik problemlərinin müzakirə olunduğu toplantı deyil, həm də NATO-nun gələcək inkişaf istiqamətlərini müəyyənləşdirən siyasi platformadır. Burada qəbul ediləcək qərarlar yaxın illərdə Avropa və qlobal təhlükəsizlik sisteminin formalaşmasına, eləcə də beynəlxalq münasibətlərdə qüvvələr balansına ciddi təsir göstərə bilər.

ERAmedia Analitik Qrupu