İqlim dəyişiklikləri ilə əlaqədar isti hava dövrü getdikcə uzanır. Artıq isti hava dalğaları yalnız gündüzlər deyil, gecələr də yuxu və sağlamlıq üçün ciddi risk yaradır.

Temperatur yüksəldikcə keyfiyyətsiz yuxu riski də artır. İsti hava dalğaları zamanı əsas diqqət adətən temperaturun 35°C-dən yuxarı olduğu saatlarda təhlükəsizliyin təmin edilməsinə yönəlsə də, isti gecələrin yuxu və sağlamlığa təsiri hələ kifayət qədər araşdırılmayıb.

ERAmedia xəbər verir ki, yeni araşdırma xüsusilə gecə temperaturlarının sürətlə yüksəldiyini göstərir. Araşdırmaya görə, 1970-ci illərdən etibarən ilin ən isti 10 gecəsində hiss edilən minimum temperatur qlobal miqyasda hər onillikdə 0,32°C artıb. Bu göstərici temperaturla yanaşı rütubət, külək və radiasiyanı da nəzərə alan Universal Termal İqlim İndeksi (UTCI) əsasında hesablanır.

20°C-dən aşağı düşməyən tropik gecələrin sayı da hər onillikdə təxminən iki gün artır.

Alimlərin fikrincə, bu tendensiya ciddi əhəmiyyət daşıyır. Çünki isti gecələr orqanizmə gün ərzində məruz qaldığı istidən bərpa olunmaq üçün daha az imkan verir.

İsti günlərin ardınca isti gecələrin gəlməsi də getdikcə daha geniş yayılır. Avropada belə “birləşmiş isti hava hadisələrinin” sayı 1970-ci illərdən bəri 73 faiz artıb.

Yuxu zamanı ürək döyüntüsü və fizioloji fəaliyyət normalda zəifləyir, bədənin daxili temperaturu aşağı düşür. Bu proses sinir, immun və ürək-damar sistemlərinin gün ərzində yaranan yükdən bərpa olunmasına kömək edir.

Lakin yataq otağı həddindən artıq isti olduqda orqanizmin istiliyi xaric etməsi çətinləşir. Dəriyə yaxın damarlar istiliyi yaymaq üçün genişlənir və qan dövranını təmin etmək üçün ürək daha çox işləməli olur. Tərləmə isə susuzlaşma riskini artırır.

Nəticədə yuxuya getmək çətinləşə, insan gecə ərzində daha tez-tez oyana və yuxu kifayət qədər dincəldici olmaya bilər.

Problem isti gecələrin bir neçə gün ardıcıl davam etdiyi zaman daha da ciddiləşir. Bölünmüş yuxu və gecə ərzində bədənin kifayət qədər soyumaması insanın növbəti günə artıq yorğun başlamasına səbəb olur. Bu isə temperaturun yenidən yüksəlməsi ilə üst-üstə düşür.

Tədqiqatçılar təkrarlanan şəkildə gecə ərzində bərpa oluna bilməməyin uzunmüddətli isti hava dalğalarının niyə ciddi sağlamlıq riski yaratdığını izah edib-etmədiyini araşdırırlar.

İsti iqlimə uyğunlaşdırılmamış bir çox ev artan temperaturlara qarşı kifayət qədər hazırlıqlı deyil və günəş batdıqdan sonra belə tez soyumur. Buna görə də gündüz temperaturu aşağı düşsə belə, yataq otaqları uzun müddət isti və rütubətli qala bilər.

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) mümkün olduğu hallarda gecə vaxtı evin daxilində temperaturun 24°C-dən aşağı saxlanmasını tövsiyə edir. Bu, orqanizmin soyumasına və isti hava dalğaları zamanı daha yaxşı yatmağa kömək edə bilər.

İsti hava dalğaları zamanı gecə daha rahat yatmaq üçün aşağıdakı tədbirləri görmək məsləhətdir:

Çöldəki hava evdən daha sərin olduqda hava qaralandan sonra pəncərələri açın.

Otağın həddindən artıq isinməsinin qarşısını almaq üçün gündüz pərdələri, jalüzləri və ya panjurları bağlı saxlayın.

Yataqda nazik yataq dəstlərindən istifadə edin, geniş və yüngül geyimlərə üstünlük verin.

Yatmazdan əvvəl sərin duş qəbul edin.

Gün ərzində müntəzəm olaraq su için, lakin həddindən artıq kofein qəbulundan uzaq durun.

Yataq otağı çox isindikdə evin daha sərin otağına keçin.

Əlavə istilik yaradan və istifadə olunmayan elektrik cihazlarını söndürün.

Əli Fərhad