Avropada təbii qazın qiyməti 2026-cı ildə 120 faiz artıb. Anbarlardakı ehtiyatların azalması və təchizatla bağlı risklər qitəni bahalı qış təhlükəsi qarşısında qoyur.

ERAmedia xəbər verir ki, Avropa daha bir isti hava dalğasının təsiri altındadır. Bu isə qarşıdakı qışın bahalı keçə biləcəyinə dair xəbərdarlıq siqnallarından biri hesab olunur.

Rekord temperatur elektrik enerjisinə tələbatı artırarkən, quraqlıq və həddindən artıq istilər hidroenerji və nüvə enerjisi istehsalını məhdudlaşdırır. Nəticədə, Avropanın əslində qaz anbarlarını daha intensiv doldurmalı olduğu bir vaxtda yaranan enerji çatışmazlığının bir hissəsini qazla işləyən elektrik stansiyaları kompensasiya edir.

Bu təzyiq artıq topdansatış təbii qaz qiymətlərində də özünü göstərir.

Avropanın əsas qaz göstəricisi hesab olunan Niderlandın TTF fyuçers müqavilələrinin qiyməti 2026-cı ilin əvvəlindən etibarən təxminən 120 faiz artaraq avqustun 18-də meqavat-saat üçün 63,7 avroya çatıb.

Qaz qiymətləri Rusiyanın Ukraynaya müdaxiləsinin səbəb olduğu 2022-ci il enerji böhranı zamanı qeydə alınan 350 avroluq rekord səviyyədən hələ də xeyli aşağıdır. Lakin Avropa qışa ehtiyatların azaldığı və yeni təchizat şokunu qarşılamaq imkanlarının məhdud olduğu şəraitdə daxil olur.

Hazırda ən böyük naməlum amil nəzarətdən kənarda olan hava şəraitidir.

Qiymət artımının məhz ən həssas dövrdə sürətlənməsi vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirir.

Avropa adətən yay aylarında, ev təsərrüfatları istilik məqsədilə qazdan istifadə etməyə başlamazdan əvvəl, qaz anbarlarını doldurur.

Lakin bu il anbarların doldurulması prosesi bir sıra təchizat problemləri ilə eyni vaxta təsadüf edib.

Hörmüz boğazı faktiki olaraq bağlı qalmaqda davam etdiyi bir vaxtda Norveç qaz yataqlarında istehsalın dayandırılmasını uzadıb. Bununla yanaşı, quraqlıq hidroelektrik və nüvə enerjisi istehsalını azaldıb.

İsti hava dalğası zamanı elektrik enerjisinə tələbatın artması ilə qazla işləyən elektrik stansiyaları yaranan çatışmazlığın bir hissəsini qarşılayır. Bu isə Avropanın qış üçün anbarlarda saxlamalı olduğu eyni yanacağa tələbatı artırır.

Nəticədə bazarda çeviklik demək olar ki, qalmayıb.

“Oxford Economics”in iqtisadçısı Daniel Kral yaxın tarixli qeydlərindən birində bildirib ki, bir sıra mənfi təchizat riskləri reallaşıb və istilik mövsümü ərəfəsində qaz anbarlarındakı ehtiyatlar tarixən aşağı səviyyədədir.

Qurum sentyabr ayında Avropa üçün qaz qiyməti proqnozunu yüksəltməyi gözləyir. Oxford Economics 2026-cı ilin dördüncü rübü və 2027-ci ilin birinci rübündə qazın orta qiymətinin meqavat-saat üçün təxminən 60 avroya çatacağını proqnozlaşdırır. Bu, hazırkı 45 avroluq proqnozdan xeyli yüksəkdir.

Avropa 2021-ci illə müqayisədə təbii qaz istehlakını təxminən 15–20 faiz azaldıb. Sənaye müəssisələri qaz istifadəsini məhdudlaşdırıb, bərpa olunan enerji mənbələrinin payı artıb və istilik nasosları qismən qazla işləyən istilik sistemlərini əvəz edib.

Qlobal LNG təchizatı da artıb. Avropanın artıq daha çox mayeləşdirilmiş təbii qaz idxalı terminalı var və qiymətlər yüksəldikdə bu terminallar əlavə yüklərin Avropaya yönəlməsinə imkan verir. Bu vəziyyət 2021–2022-ci illərdəki böhranla müqayisədə fiziki qaz qıtlığı ehtimalını xeyli azaldır.

Lakin daha aşağı istehlak Avropanın əsas zəif nöqtəsini aradan qaldırmır.

“Oxford Economics”in məlumatına görə, temperaturla qaz tələbatı arasındakı əlaqə hələ də demək olar ki, tamdır. Ötən qış temperatur qısa müddət ərzində uzunmüddətli orta göstəricidən aşağı düşəndə, Avropanın 2021-ci ildən əvvəlki dövrlə müqayisədə qaz qənaəti 5–10 faiz səviyyəsinə qədər azalmışdı.

Başqa sözlə, Avropa normal şəraitdə qaz ehtiyacını azaltmağı bacarıb. Lakin qış qeyri-adi dərəcədə soyuq keçərsə, qitənin qaza olan asılılığı tam aradan qalxmayıb.

Məhz buna görə qaz anbarlarının doluluq səviyyəsi həyati əhəmiyyət daşıyır.

Anbarlardakı ehtiyatlar normal qışla təchizat şoku arasında əsas tampon rolunu oynayır.

Ehtiyatlar yüksək olduqda treyderlər qəfil soyuq hava dalğasını yeni qaz yükləri üçün aqressiv şəkildə daha yüksək qiymətlər təklif etmədən idarə edə bilirlər. Ehtiyatlar aşağı olduqda isə gözləniləndən daha soyuq keçən hər həftə yeni təchizat uğrunda yarışa çevrilir.

Beləliklə, qarşıdakı qışın Avropa üçün nə qədər bahalı olacağını müəyyən edən əsas amil hava şəraiti olacaq. Ehtiyatların aşağı səviyyədə qalması isə qitəni mümkün soyuq hava və yeni təchizat problemləri qarşısında daha həssas vəziyyətə salır.

ERAmedia Analitik Qrupu