Fransanın qlobal arenadakı mövqelərinin zəifləməsi, xüsusilə AUKUS təhlükəsizlik sazişinin elan edilməsindən sonra daha aydın nəzərə çarpmağa başlayıb.

ERAmedia-nın məlumatına görə, siyasi təhlilçi Aqşin Kərimov Fransanın beynəlxalq nüfuzunun zəifləməsini, Prezident Emmanuel Makronun xarici siyasət strategiyasını və Parisin Avropada hərbi-siyasi liderlik iddialarını şərh edərkən bildirib ki, ölkənin üzləşdiyi problemlər ayrı-ayrı regionlarla məhdudlaşmır, bütövlükdə onun qlobal güc statusuna təsir göstərir.

AUKUS sazişinin 2021-ci il sentyabrın 15-də elan edilməsi Fransa üçün ciddi geosiyasi zərbə oldu. ABŞ, Böyük Britaniya və Avstraliya arasında yaradılan bu tərəfdaşlıq Hind-Sakit okean regionunda təhlükəsizlik əməkdaşlığının gücləndirilməsini və qabaqcıl hərbi texnologiyaların mübadiləsini nəzərdə tutur.

Sazişin nəticələrindən biri Avstraliyanın Fransa ilə 2016-cı ildə imzaladığı, dizel-elektrik mühərrikli sualtı qayıqların alınmasını nəzərdə tutan çoxmilyardlıq müqavilədən imtina etməsi idi.

Paris bu qərarı kəskin etirazla qarşıladı. Lakin məsələ yalnız Fransanın hərbi sənaye sektorunun iqtisadi itkiləri ilə məhdudlaşmırdı. AUKUS Fransanın Hind-Sakit okean regionundakı maraqlarının nəzərə alınmadığını və Parisin mühüm strateji qərarların qəbul edildiyi mexanizmlərdən kənarda qala bildiyini göstərdi.

Fransanın qlobal güc mərkəzləri arasında manevr imkanlarının daralması Afrika və Hind-Sakit okean regionunda baş verən proseslərlə də əlaqəlidir. Bu regionlarda Parisin təsir imkanlarının məhdudlaşması digər dövlətlər üçün yeni geosiyasi fürsətlər yaradır.

Fransa nüvə silahına malik dövlət olaraq qalır və bu amil onun hərbi çəkindirmə potensialını qoruyur. Bununla belə, hərbi imkanların mövcudluğu avtomatik olaraq siyasi təsir və beynəlxalq qərarvermədə üstünlük qazandırmır.

Bu baxımdan Fransanın Afrika siyasətində qarşılaşdığı çətinliklər, AUKUS ətrafında yaranan böhran və Cənubi Qafqazda qarşıya qoyduğu məqsədlərə çatmaqla bağlı problemlər Parisin xarici siyasətindəki ümumi məhdudiyyətləri üzə çıxarır.

Azərbaycanın Fransanın neokolonial siyasətinə dair tənqidləri və bu mövzunun beynəlxalq müstəvidə gündəmdə saxlanılması da Parisin üzləşdiyi siyasi və informasiya təzyiqlərinin bir hissəsi kimi qiymətləndirilir.

Fransa Prezidenti Emmanuel Makron ölkəsinin beynəlxalq mövqelərini gücləndirmək məqsədilə Rusiya-Ukrayna müharibəsi ətrafında diplomatik fəallığını artırmağa çalışıb.

Lakin Parisin münaqişənin həllində etibarlı vasitəçi rolunu oynamaq cəhdləri müxtəlif suallarla müşayiət olunur. Fransa bir tərəfdən Ukraynanın suverenliyini və ərazi bütövlüyünü dəstəklədiyini bəyan edir, digər tərəfdən isə Avropanın təhlükəsizlik sistemində özünün aparıcı rolunu gücləndirməyə çalışır.

Makronun yanaşmasının əsas istiqamətlərindən biri Avropanın ABŞ-dən strateji asılılığını azaltmaq və müstəqil müdafiə imkanlarını genişləndirməkdir. Paris hesab edir ki, dəyişən beynəlxalq təhlükəsizlik şəraitində Avropa öz müdafiə potensialını artırmalı və qitənin təhlükəsizliyinə dair qərarların qəbulunda daha fəal iştirak etməlidir.

Bununla belə, bu yanaşma Avropa dövlətləri arasında birmənalı qarşılanmır. Bir sıra ölkələr ABŞ-nin liderlik etdiyi NATO çərçivəsində mövcud təhlükəsizlik mexanizmlərinə üstünlük verir və transatlantik əməkdaşlığın zəiflədilməsini məqsədəuyğun hesab etmir.

Fransa Böyük Britaniya ilə birlikdə Ukraynada mümkün atəşkəsdən sonra təhlükəsizlik təminatlarının yaradılması və regiona beynəlxalq qüvvələrin yerləşdirilməsi məsələləri ətrafında fəallıq göstərir. Bu çərçivədə müzakirə olunan “Könüllülər koalisiyası” təşəbbüsü Parisin Avropanın müdafiə siyasətində daha böyük rol oynamaq istəyini əks etdirir.

Bununla yanaşı, Fransa, Böyük Britaniya və Almaniyanın Ukrayna məsələsi üzrə əməkdaşlığını nəzərdə tutan E3 formatının perspektivləri də müxtəlif fikir ayrılıqlarından asılıdır. Parisin Avropa təhlükəsizliyinə dair təşəbbüsləri ilə Berlin və Londonun prioritetləri arasında fərqlərin qalması vahid strategiyanın formalaşdırılmasını çətinləşdirir.

Makronun nüvə çəkindirməsi ilə bağlı təşəbbüsləri Fransanın Avropa təhlükəsizlik sistemindəki rolunu genişləndirmək strategiyasının mühüm istiqamətlərindən biri kimi diqqət çəkir.

Fransa prezidentinin 2026-cı il martın 2-də nüvə çəkindirməsi ilə bağlı səsləndirdiyi fikirlər Parisin strateji imkanlarının Avropa müttəfiqlərinin təhlükəsizliyindəki rolunu ön plana çıxarıb.

Bu yanaşma Fransanın nüvə potensialını yalnız milli müdafiə vasitəsi kimi deyil, həm də Avropanın təhlükəsizlik arxitekturasına təsir göstərmək üçün strateji resurs kimi təqdim etmək istəyini əks etdirir.

Makronun rəqiblərin və tərəfdaşların dəyişən imkanlarına dair fikirləri də bu kontekstdə diqqət çəkir. Paris Avropanın təhlükəsizliyində ABŞ-nin rolunun yenidən nəzərdən keçirilməsinin zəruriliyini vurğulayaraq qitənin müdafiə sahəsində daha müstəqil mövqe tutmasını müdafiə edir.

Bununla belə, Fransanın nüvə konsepsiyası NATO-nun genişləndirilmiş çəkindirmə mexanizmini tam əvəz edən model deyil. Parisin təklif etdiyi yanaşma daha çox Fransanın nüvə potensialının Avropa təhlükəsizliyindəki mümkün rolunun genişləndirilməsinə əsaslanır.

Bu strategiyanın əsas ziddiyyəti isə ondan ibarətdir ki, Avropanın müdafiə imkanlarının gücləndirilməsi ideyası Fransanın liderlik ambisiyaları ilə sıx əlaqələndirilir. Belə vəziyyətdə digər Avropa dövlətləri ümumi təhlükəsizlik maraqları ilə Parisin siyasi məqsədləri arasında fərq qoymağa çalışa bilərlər.

Fransanın NATO üzvü olaraq qalması fonunda Avropanın müdafiə sahəsində daha müstəqil mexanizmlərin yaradılmasını təşviq etməsi də əlavə suallar yaradır. Xüsusilə Almaniya və Böyük Britaniya Parisin nüvə potensialına əsaslanan təhlükəsizlik modelinin qitədə güc balansına necə təsir göstərəcəyini nəzərə almağa məcburdur.

Fransanın xarici siyasətdəki iddiaları ölkə daxilində artan sosial-iqtisadi problemlər fonunda reallaşdırılmağa çalışılır. Yaşayış xərcləri, dövlət xidmətlərinin keyfiyyəti, təhsil sisteminin vəziyyəti və pensiya islahatları ətrafında yaranan narazılıqlar hakimiyyət üçün ciddi siyasi çətinliklər formalaşdırır.

Xarici siyasətdə gözlənilən nəticələrin əldə olunmaması daxili siyasi gərginliklə üst-üstə düşdükdə Fransanın beynəlxalq nüfuzunu qorumaq imkanları da məhdudlaşır.

Makronun qarşılaşdığı əsas problemlərdən biri ölkənin qlobal statusunu gücləndirmək məqsədi ilə daxili siyasi və iqtisadi reallıqlar arasındakı ziddiyyətdir. Paris beynəlxalq təhlükəsizlik, Avropa müdafiəsi və qlobal geosiyasi rəqabət sahələrində daha fəal rol oynamaq istəyir. Lakin bu məqsədlərin həyata keçirilməsi maliyyə resursları, siyasi sabitlik və cəmiyyətin dəstəyini tələb edir.

Fransada siyasi qütbləşmənin dərinləşməsi hökumətin xarici siyasət təşəbbüslərini həyata keçirmək imkanlarına da təsir göstərir. Daxili problemlər hakimiyyətin diqqətini və resurslarını cəmləşdirir, eyni zamanda beynəlxalq səviyyədə uzunmüddətli strategiyaların icrasını çətinləşdirir.

Digər mühüm məsələ dövlət maliyyəsinin dayanıqlığıdır. Büdcə kəsiri, dövlət borcu və pensiya islahatlarına qarşı müqavimət Fransanın müdafiə və xarici siyasət sahəsindəki iddialarının iqtisadi əsaslarını sual altına qoyur.

Avropanın ikinci ən böyük iqtisadiyyatına malik ölkələrindən biri olan Fransanın maliyyə problemləri yalnız milli səviyyədə nəticələr doğurmur. Bu problemlər Avropa İttifaqının ümumi iqtisadi sabitliyi və müdafiə xərclərinin artırılması ilə bağlı müzakirələr üçün də əhəmiyyət daşıyır.

Fransa yeni siyasi mərhələyə daxil olarkən həm daxili, həm də xarici siyasətdə mühüm seçimlərlə üzləşir. Emmanuel Makronun prezidentlik müddətinin başa çatmasına yaxınlaşması ölkənin gələcək geosiyasi istiqaməti ətrafında müzakirələri daha da aktuallaşdırır.

Sağçı “Milli Birlik” və Jan-Lük Melanşonun rəhbərlik etdiyi solçu “Əyilməz Fransa” kimi siyasi qüvvələr hakimiyyətin siyasətini tənqid edir və mövcud problemlərdən siyasi dividendlər əldə etməyə çalışırlar.

Bu qüvvələrin Makron dövrünü necə qiymətləndirəcəyi və seçki mübarizəsində hansı xarici siyasət prioritetlərini önə çəkəcəyi Fransanın gələcək geosiyasi xəttinə təsir göstərə bilər.

Parisin qarşısında duran əsas vəzifə beynəlxalq ambisiyalarını ölkənin iqtisadi imkanları və daxili siyasi sabitliyi ilə uzlaşdırmaqdır. Əks halda, müdafiə sahəsində liderlik, strateji muxtariyyət və qlobal təsirin artırılması kimi hədəflər real imkanlarla ziddiyyət təşkil edə bilər.

Beləliklə, Fransanın beynəlxalq mövqelərinin zəifləməsi təkcə AUKUS sazişi və ya Afrika siyasətindəki çətinliklərlə izah edilə bilməz. Burada xarici siyasətdəki rəqabət, Avropa təhlükəsizliyi ilə bağlı fikir ayrılıqları, iqtisadi məhdudiyyətlər və daxili siyasi qütbləşmə bir-birini tamamlayan amillər kimi çıxış edir.

Fransanın qarşıdakı dövrdə qlobal güc statusunu qoruyub saxlaya bilməsi isə Parisin bu problemlərə hansı siyasi və strateji cavablar verəcəyindən asılı olacaq.

Vüsalə