Çəmbərəkənd qəsəbəsi Bakı şəhərində 1939-cu ilə qədər mövcud olub. Burada 1883-cü ilin iyuluna qədər şəhər araşdırmaları çərçivəsində dəfn edilirdi. Şəhərin mühəndisi polkovnik Nikolay fon der Nonne tərəfindən tərtib edilmiş 1899-cu il Bakı şəhərinin planında qəbiristanlıq üç hissədən ibarət göstərilib: şimalda Köhnə İstirahət, mərkəzdə Köhnə Erməni Həvari və cənubda Köhnə Pravoslav qəbiristanlıqları.

1820-ci illərdə qəbiristanlıq şəhərin kənarında, qala divarlarının arxasında yerləşirdi. Memar Lev İlyinin fikrinə görə, köhnə zamanlardan bu qədim qəbiristanlıq köhnə şəhər qalasının yaxınlığında, Çəmbərəkənd qəsəbəsinin yaxınlığındakı təpələrdə yerləşirdi. Qəbiristanlıq ərazisinin qarşısının alınması və buranın azad edilməsi nəzərdə tutulurdu.

1882-ci il tarixli “Kaspi” qəzetinin avqust ayında qeyd edildiyi kimi, qəbiristanlıq yaşayış binalarına yaxın ərazidə yerləşdiyindən əhali arasında narahatlıq yaranırdı. Qəzetdə bildirilirdi ki, qızmar havada cəsədlərin parçalanmasından güclü qoxu gəlirdi və qəbiristanlıqda epidemiyadan ölənlər üçün xüsusi bir şöbə yox idi. Qəzet bazar tərəfindən tövsiyə edilmişdi ki, qəbiristanlıq üçün yeni bir yer seçilsin, bu yerin yamacında Çəmbərəkənd qəsəbəsi yerləşirdi.

27 sentyabr 1882-ci il tarixində Bakı Şəhər Dumasının ikinci kiçik iclasında Çəmbərəkənd qəbiristanlığının yeni yerə köçürülməsi məsələsi müzakirə olunub. Yeni yer qəbiristanlığın arxasında müəyyən edilmişdi.

“Kaspi” qəzetinin 1883-cü il tarixli sayında Bakı Şəhəri Hökuməti Sanitar Şurasının qərarı və Bakı Şəhəri Dumasının hökmü ilə Çəmbərəkənd qəbiristanlığının yanında yerləşən bütün mədəniyyət və xristian qəbiristanlıqları əbədi olaraq bağlanıldığı elan edilib. Yeni dəfnlər Çəmbərəkəndin yuxarısında, yeni seçilmiş Pirvənzərə dağlıq ərazisində aparılmalı idi. Köhnə qəbiristanlıqlarda dəfn ciddi şəkildə qadağan edilib.

1910-cu illərin əvvəllərində qəbiristanlığın ərazisində dini məktəb “Səadət” üçün bina tikmək imkanları yaranıb. Memar Zivər bəy Əhmədbəyov layihəni hazırlamış və cümə gününün birində qəbiristanlıqda insanlar toplaşıb. Axund dua oxuduqdan sonra mərhumların yaxınları və yoldaşları qalıqları Dağüstü qəsəbələrinə köçürüb, boş qəbirlər torpaqla örtülüb və 1912-ci il dekabrın 23-də məktəb binasının tədrisinə başlanıb.

XX əsrin 30-cu illərinin ilk yarısında Çəmbərəkənd və Dağüstü qəbiristanlıqları tamamilə sökülmüş və onların ərazilərinə parklar salınıb. Xüsusilə, Çəmbərəkənd qəbiristanlığından Çəmbərəkənd bağı yaradılıb. Daha sonra həmin ərazidə Bakı Funikulyoru, Yaşıl Teatr, Gülüstan Sarayı və bəzi yaşayış binaları tikilib.

Vüsalə