Hazırda Londondakı National Gallery muzeyində nümayiş etdirilən, alman əsilli rəssam Hans Holbein the Younger tərəfindən 1533-cü ildə çəkilmiş “Səfirlər” tablosu dünya incəsənətinin ən məşhur əsərlərindən biri hesab olunur.

Tarix üzrə fəlsəfə doktoru Zaur Əliyev ERAmedia-ya açıqlamasında bildirib ki, əsərə Azərbaycanın tarixi, coğrafiyası və mədəniyyəti prizmasından baxdıqda maraqlı məqamlar üzə çıxır.

Zaur Əliyevin sözlərinə görə, rəsmdə ilk diqqət çəkən elementlərdən biri xalçadır. Onun fikrincə, tabloda təsvir olunan xalça Azərbaycanın Qazax xalçaçılıq məktəbinə aid məşhur “Dördbuynuz” kompozisiyasını xatırladır. Həndəsi ornamentlər, medalyonlar və rəng həlli qədim Azərbaycan xalça sənətinə məxsus xüsusiyyətlərlə səsləşir. Tədqiqatçı qeyd edir ki, bu tip xalçalar üzərində tamğa motivlərinin yer alması səbəbindən Qafqaz, Ön Asiya və Qazaxıstan bölgələrində “Tamğalı” xalçalar kimi də tanınıb. Xalçada istifadə olunan yaşıl rəngin isə həmin dövrdə Safavid Empire ilə əlaqələndirildiyi bildirilir.

Tarixçinin sözlərinə görə, əsərdəki qlobus da Azərbaycanla bağlı maraqlı işarələr daşıyır. O vurğulayır ki, XVI əsrdə Azərbaycan ərazisi Böyük İpək Yolunun mühüm ticarət mərkəzlərindən biri idi. Qlobus üzərində Avropadan Şərqə uzanan ticarət marşrutları göstərilir və həmin dövrdə Tabriz şəhərinin yerləşdiyi bölgə, eləcə də Caspian Sea ətrafı Avropa tacirləri üçün strateji əhəmiyyət daşıyırdı. Zaur Əliyev qeyd edir ki, 1530-cu illərdə Avropa ölkələri Osmanlı marşrutlarına alternativ olaraq Xəzər–Təbriz xəttinə xüsusi maraq göstərirdilər.

Müsahibin fikrincə, əsərin diplomatik məzmunu da Azərbaycan tarixi ilə müəyyən bağlılıqlar yaradır. O xatırladır ki, tablonun çəkildiyi 1533-cü il dövrü Şah Təhmasib hakimiyyətinin ilk illərinə təsadüf edir. Həmin illərdə Fransa kralı I Fransisk Şərqdə, xüsusilə də Səfəvilərlə münasibətlərin qurulmasına maraq göstərirdi. Rəsmdə təsvir olunan diplomatların fəaliyyət göstərdiyi beynəlxalq siyasi mühitdə Səfəvi dövləti mühüm rol oynayırdı.

Zaur Əliyev geyim detallarının da diqqətəlayiq olduğunu bildirib. Onun sözlərinə görə, Jan de Dintevil və Jorj de Selvin üzərindəki dəbdəbəli parçalar XVI əsr Avropa aristokratiyasının Şərq ipəyinə olan marağını əks etdirir. Həmin dövrdə Şəki və Şamaxi kimi şəhərlərdən ixrac olunan ipək məhsulları beynəlxalq bazarlarda yüksək qiymətləndirilirdi. Tarixçi hesab edir ki, bu cür əsərlər dövrün ticarət və mədəni əlaqələrinin miqyasını anlamaq baxımından mühüm mənbədir.

Onun qənaətinə görə, Hans Holbeynin “Səfirlər” tablosu təkcə Avropa diplomatiyasının deyil, həm də XVI əsrdə Azərbaycanın yerləşdiyi regionun beynəlxalq ticarət, mədəniyyət və siyasi münasibətlər sistemində oynadığı rolu dolayısı ilə əks etdirən maraqlı sənət nümunələrindən biridir.

Mələk Onur