Alimlər uzun müddətdir ki, atların həm incə, həm də qalın tonlardan ibarət qeyri-adi səsləri necə çıxardığını araşdırırdı.

ERAmedia bildirir ki, Atlar yeni dostlar tapanda, köhnə dostlarını salamlayanda və ya yem vaxtı kimi xoş anlarda “kişnəyir”. Lakin ingiliscə “neigh” kimi tanınan bu özünəməxsus səsi onların dəqiq necə çıxardıqları uzun illər alimləri düşündürürdü.

Kişnəmə eyni anda həm qalın, həm də incə tonlardan ibarət qeyri-adi bir səsdir və sanki homurtu ilə qışqırığın qarışığını xatırladır.

Bu səs qırtlaqda yerləşən və titrəyərkən səs yaradan toxuma zolaqlarının üzərindən havanın keçməsi nəticəsində yaranır. Bu proses insanların danışarkən və mahnı oxuyarkən istifadə etdiyi mexanizmə bənzəyir. Lakin incə tonun necə yarandığı daha sirli idi.

Adətən böyük heyvanların səs telləri də böyük olur və buna görə daha qalın səslər çıxarırlar. Bəs atlar eyni anda bu qədər incə səsləri necə yarada bilir?

Yeni araşdırmaya görə, bunun cavabı fit səsinə bənzər mexanizmlə bağlıdır. Tədqiqatçılar atlar kişnəyərkən və “nicker” adlanan daha yumşaq səsi çıxararkən daxildə nə baş verdiyini görmək üçün onların burunlarından kiçik kamera yerləşdiriblər.

Bundan başqa, ətraflı skanlar aparılıb və ölü atlardan götürülmüş qırtlaqlara hava üfürülərək ayrıca tədqiq edilib.

Araşdırma nəticəsində məlum olub ki, kişnəmənin incə tonları atın qırtlağında yaranan bir növ fit səsidir.

Hava qırtlaq toxumalarını titrədərkən yuxarı hissədəki sahə daralır və fit səsinin yaranması üçün kiçik bir boşluq qalır. Bu, insanların ağızla çıxardığı fit səsindən bir qədər fərqli mexanizmdir.

Araşdırmanın müəlliflərindən biri, Kopenhagen Universitetinin dosenti Elodi Mandel-Brifer bildirib ki, yüksək ton yarananda səsin tezliyi yuxarıya doğru sürüşür və bu da həmin səsin əslində fit olduğunu göstərir.

Onun sözlərinə görə, demək olar ki, bütün sahə bağlanır və yalnız kiçik bir boşluq qalır. Bu isə insanın dodaqları ilə fit çalmasına bənzər səs yaradır.

Siçan və siçovul kimi bəzi kiçik gəmiricilər də bu cür fit səsi çıxara bilir. Lakin Mandel-Briferin sözlərinə görə, atlar bunu bacaran ilk böyük məməli heyvan hesab olunur.

Mütəxəssis qeyd edir ki, bəzi insanlar da səs tellərinin altındakı vestibulyar telləri işə salaraq boğaz mahnısı oxuya bilir və eyni anda iki fərqli tezlikdə səs çıxara bilirlər.

Alimlərin bildirdiyinə görə, bu cür “iki səsli” vokalizasiya digər heyvanlarda çox nadir hallarda müşahidə olunur. Hazırda bunun davamlı şəkildə müşahidə edildiyi iki əsas nümunə atların kişnəməsi və wapiti marallarının böyürmə səsləridir.

Araşdırmalar göstərir ki, mahnı oxuyarkən qırtlaqdan eyni zamanda fit səsi çıxara bilən yeganə heyvan atlardır. Vəhşi Prjevalski atları və bəzi maral növləri də buna bənzər səslər çıxara bilir, lakin bu hələ tam şəkildə araşdırılmayıb.

Bununla belə, atların yaxın qohumları olan eşşəklər və zebralar bu cür incə səsləri çıxara bilmir.

Mandel-Brifer hesab edir ki, iki tonlu kişnəmə atlara eyni anda bir neçə mesaj ötürməyə kömək edir. Müxtəlif səs tezlikləri onların sosial münasibətlərdə daha geniş emosional vəziyyətləri ifadə etməsinə imkan yaradır.

Onun sözlərinə görə, iki fərqli tezlik sayəsində atlar emosiyalarını sanki iki ölçüdə ifadə edə bilir və bu da daha geniş duyğu spektrinin ortaya çıxmasına şərait yaradır.

Vural