Nə üçün payızda Günəş qızmar olsa belə yaydakı kimi yandırmır?
İbrahim Nəbioğlu yazır…
Çünki dərimizin hiss etdiyi istiliyi təkcə havanın temperaturu yox, Günəş şüalarının Yerə hansı bucaq altında düşməsi müəyyən edir.
Yayda Günəş səmada daha yüksəyə qalxır. Şüalar Yer səthinə daha dik düşdüyündən eyni miqdarda Günəş enerjisi daha kiçik sahəyə toplanır. Üstəlik, şüalar atmosferdən daha qısa yol keçir. Buna görə günəş altında dərimiz çox sürətlə qızır və “yandırır”.
Payızda isə, hətta sentyabrın isti və tam açıq günündə Günəş parlaq görünsə də, səmadakı maksimum hündürlüyü artıq tədricən azalır. Şüalar səthə daha maili düşür. Eyni enerji daha geniş sahəyə yayılır və atmosfer daxilində daha uzun məsafə qət etdiyindən onun bir hissəsi udulur və səpələnir. Günəşin parlaqlığı ilə onun səthə çatdırdığı enerji eyni şey deyil.
Bir maraqlı məqam da var: sentyabrda hava, məsələn, 30°C ola bilər və Günəş çox qızmar görünə bilər. Bu temperatur böyük ölçüdə yayın topladığı istiliyin — qızmış torpağın, şəhərlərin və xüsusən dənizlərin — hələ saxlanması ilə əlaqədardır. Amma günorta Günəşinin dərinizə birbaşa verdiyi enerji iyun–iyuldakından artıq azdır.
Bunu böyüdücü şüşə ilə təsəvvür etmək olar: işığı kiçik nöqtəyə topladıqda yandırır, eyni işığı böyük sahəyə yaydıqda isə xeyli zəifləyir. Yay və payız Günəşi arasındakı əsas fərq də buna bənzəyir.
Əslində bu hadisənin arxasında fəsillərin bütün fizikasını izah edən çox gözəl bir səbəb dayanır: Yer Günəşdən uzaqlaşdığı üçün yox, Yer oxunun təxminən 23,4° maili olması səbəbindən payız gəlir. Buna görə həm Günəş alçalır, həm də gündüzlər qısalır.Nə üçün payızda Günəş qızmar olsa belə yaydakı kimi yandırmır?
