Böyük dövlətlərin bəyannaməsi: Ümumi çağırışlar, konkret öhdəliklər yoxdur
ABŞ, Çin və Rusiya liderlərinin Şençjen şəhərində keçirilən üçtərəfli görüşünün yekununda qəbul olunan bəyannamə bir sıra ziddiyyətli məqamlarla diqqət çəkir.
ERAmedia-ya açıqlamasında siyasi şərhçi Elxan Şahinoğlu bildirib ki, bəyannamədə dövlətlərin ərazi bütövlüyü və suverenliyinə hörmətlə bağlı konkret müddəanın yer almaması sənədin siyasi məzmununu zəiflədir. Onun sözlərinə görə, Ukraynaya qarşı müharibəni davam etdirən Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin belə bir prinsipin açıq şəkildə təsbit olunduğu sənədə imza atması gözlənilməz olardı. Bununla yanaşı, Tayvanı öz ərazisinin bir hissəsi hesab edən Çin üçün də suverenlik və ərazi bütövlüyü prinsiplərinin bəyannamədə yer alması əhəmiyyətli olardı.
Şahinoğlu qeyd edib ki, sənəddə konkret siyasi öhdəliklər əvəzinə ümumi xarakterli ifadələrə üstünlük verilib. Bəyannamənin ilk bəndində BMT Təhlükəsizlik Şurasının daimi üzvləri olan Rusiya, Çin və ABŞ-nin təşkilatda islahatlara sadiqliyi vurğulanır. İslahatların məqsədi BMT-nin qlobal çağırışlara daha effektiv cavab verməsi, beynəlxalq sülh və təhlükəsizlik üzrə əsas missiyasını yerinə yetirməsi kimi təqdim olunur.
Lakin siyasi şərhçinin fikrincə, BMT-də islahatlarla bağlı bu çağırışlar uzun illərdir səsləndirilir və bəyannaməni imzalayan üç dövlət indiyədək həmin istiqamətdə real dəyişikliklərə nail olmayıb. Bu səbəbdən sənəddə yer alan bəyanatların praktik nəticələr doğuracağına dair ciddi əsaslar görünmür.
Elxan Şahinoğlu bəyannamədə dövlət rəsmilərinin toxunulmazlığı ilə bağlı müddəanın da ziddiyyətli olduğunu bildirib. Sənəddə üç ölkənin liderləri dövlətlərin rəsmi şəxslərinin toxunulmazlığına riayət edilməsinin fundamental əhəmiyyətini vurğulayırlar. Halbuki, ABŞ Prezidenti Donald Trampın Venesuela rəhbərliyinə qarşı həyata keçirilən əməliyyatla bağlı qərarı bu prinsipin siyasi praktikada necə mübahisəli məsələyə çevrildiyini göstərir.
Siyasi şərhçi bəyannamənin nüvə təhlükəsizliyi ilə bağlı sonuncu bəndinə də diqqət çəkib. Sənəddə üç dövlətin liderləri nüvə müharibəsində qalibin olmayacağını və belə bir müharibənin heç vaxt başlanmamalı olduğunu təsdiqləyirlər. Bununla belə, Rusiyanın yüksək səviyyəli rəsmilərinin uzun müddətdir Avropa ölkələrinə qarşı nüvə ritorikasından istifadə etməsi bu bəyanatla ziddiyyət təşkil edir.
Elxan Şahinoğlunun qənaətinə görə, Şençjen görüşündə qəbul olunan bəyannamə daha çox diplomatik görüntü yaratmağa xidmət edir. Üç böyük dövlətin liderləri sənəddə sülh, təhlükəsizlik, beynəlxalq hüquq və əməkdaşlıq barədə ümumi mesajlar versələr də, bu prinsiplərin real siyasətdə tətbiqi ilə bağlı ciddi öhdəliklər götürməyiblər.
Şahinoğlu hesab edir ki, görüşdən sonra tərəflərin öz strateji maraqlarına uyğun siyasəti davam etdirməsi ehtimalı yüksəkdir. Bu baxımdan, bəyannamə qlobal problemlərin həllinə yönəlmiş real mexanizmdən daha çox, diplomatik ritorikanı əks etdirən siyasi sənəd təsiri bağışlayır.
Mələk Onur









