İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH) Hava və Kosmik Qüvvələrinin komandanı briqada generalı Məcid Musəvi Körfəz ölkələrinə xəbərdarlıq edib.

ERAmedia xəbər verir ki, İranın yarı rəsmi “Tesnim” xəbər agentliyinin məlumatına görə, Musəvi çıxışında region ölkələrinə müraciət edib.

O bildirib ki, İran əleyhinə mümkün hücum halında “hər yeri” hədəf alacaqlar.

“İranın cənub qonşuları bilməlidir ki, əgər öz ərazilərini və imkanlarını düşmənin İran əleyhinə istifadə etməsinə şərait yaratsalar, Yaxın Şərqdə neft hasilatı ilə vidalaşmalı olacaqlar”, – Musəvi deyib.

Musəvinin Körfəz ölkələrinə yönəlik son xəbərdarlığı regionda onsuz da həssas olan təhlükəsizlik mühitinin daha da gərginləşdiyini açıq şəkildə göstərir. Onun “ərazilərini İran əleyhinə istifadə edənlər neft hasilatı ilə vidalaşmalı olacaq” mesajı təkcə ritorik təhdid kimi deyil, həm də strateji niyyətin ifadəsi kimi qiymətləndirilməlidir. Bu cür bəyanatlar adətən konkret hərbi planların və ya ən azı belə planların mümkünlüyünün siqnalı olur. Xüsusilə atəşkəs rejiminin başa çatması ehtimalı fonunda bu tip açıqlamalar regionun yeni qarşıdurma mərhələsinə sürüklənə biləcəyindən xəbər verir.

Yaxın Şərqdə atəşkəslər çox vaxt davamlı sülhün başlanğıcı deyil, sadəcə müvəqqəti fasilə rolunu oynayır. Tarixi təcrübə göstərir ki, belə fasilələrin sona çatması tərəflərin daha hazırlıqlı və daha sərt şəkildə qarşı-qarşıya gəlməsi ilə nəticələnir. Mövcud vəziyyətdə də eyni dinamikanın təkrarlanması ehtimalı yüksəkdir. İranın regiondakı təsir mexanizmləri yalnız birbaşa hərbi güclə məhdudlaşmır. O, müxtəlif ölkələrdə fəaliyyət göstərən silahlı qruplar və siyasi təsir alətləri vasitəsilə geniş bir geosiyasi şəbəkə qurub. Atəşkəsin pozulması bu şəbəkənin daha aktiv şəkildə işə salınmasına, dolayısı ilə münaqişələrin coğrafiyasının genişlənməsinə gətirib çıxara bilər. Bununla yanaşı, son ritorika göstərir ki, Tehran lazım gələrsə, birbaşa hərbi eskalasiyadan da çəkinməyə bilər ki, bu da regionu daha təhlükəli ssenarilərə yaxınlaşdırır.

Körfəz ölkələri isə bu prosesdə ən mürəkkəb mövqedə olan aktorlardır. Onlar bir tərəfdən təhlükəsizlik baxımından Qərb, xüsusilə ABŞ ilə əməkdaşlığa arxalanır, digər tərəfdən isə coğrafi baxımdan İranın birbaşa təsir zonasında yerləşirlər. Bu vəziyyət onları strateji dilemma qarşısında qoyur, ya təhlükəsizlik zəmanətləri naminə Qərb blokuna daha sıx inteqrasiya olunmaq, ya da İranla açıq qarşıdurmadan yayınmaq üçün daha ehtiyatlı mövqe seçmək. Musəvinin açıqlaması məhz bu dilemma üzərindən psixoloji təzyiq yaratmağa hesablanıb və Körfəz ölkələrinin qərarvermə prosesinə təsir etməyi hədəfləyir.

Neft faktoru isə bu qarşıdurmanın ən kritik və qlobal ölçüyə malik elementidir. Yaxın Şərq dünya enerji bazarının əsas dayaqlarından biridir və Körfəz ölkələrinin neft infrastrukturu qlobal iqtisadiyyat üçün həyati əhəmiyyət daşıyır. Atəşkəsin sona çatması və mümkün hərbi eskalasiya ilk növbədə bu infrastrukturu risk altına salır. Xüsusilə strateji əhəmiyyətə malik dəniz keçidləri və ixrac marşrutları təhlükə ilə üzləşərsə, bu, qlobal neft qiymətlərində kəskin sıçrayışlara səbəb ola bilər. Enerji bazarlarında belə bir şok dalğası isə təkcə region ölkələrini deyil, dünya iqtisadiyyatını da ciddi sınaq qarşısında qoya bilər, inflyasiya təzyiqlərini artırar və bir çox ölkələr üçün iqtisadi sabitliyi sarsıda bilər.

Atəşkəsin başa çatması ilə regionu gözləyən mənzərə bir neçə mümkün istiqamətdə inkişaf edə bilər, lakin bu istiqamətlərin hamısında ortaq cəhət risklərin artmasıdır. Ən real ssenarilərdən biri məhdud, lakin davamlı eskalasiyadır ki, bu halda münaqişələr lokal səviyyədə qalır, lakin gərginlik uzunmüddətli xarakter alır. Daha təhlükəli variant isə genişmiqyaslı regional qarşıdurmadır ki, bu zaman həm dövlətlərarası müharibə, həm də proksi qüvvələrin paralel fəaliyyəti regionu ümumi xaosa sürükləyə bilər. Nisbətən optimist ssenari isə beynəlxalq aktorların müdaxiləsi ilə tərəflərin yenidən diplomatik kanallara qayıtmasıdır, lakin hazırkı ritorika və qarşılıqlı etimadsızlıq fonunda bu ehtimal daha zəif görünür.

Beləliklə, Musəvinin səsləndirdiyi xəbərdarlıq sadəcə bir bəyanat deyil, regionda formalaşmaqda olan yeni geosiyasi reallığın əlamətidir. Atəşkəsin sona çatması bu reallığı daha da sərtləşdirərək Yaxın Şərqi ya idarəolunan gərginlik, ya da nəzarətdən çıxan genişmiqyaslı böhran mərhələsinə keçirə bilər. Bu prosesin nəticələri isə yalnız regional təhlükəsizliklə məhdudlaşmayacaq, eyni zamanda qlobal enerji bazarlarına və dünya iqtisadiyyatına birbaşa təsir edəcək.

ERAmedia Analitik Qrupu