Böyük Britaniyanın Surrey Universitetinin alimləri müəyyən ediblər ki, hətta zəif yol hərəkəti səsi belə quşların nəğməsi və digər təbiət səslərinin insanlarda yaratdığı psixoloji rahatlaşdırıcı təsiri azalda bilər.

ERAmedia xəbər verir ki, “People and Nature” jurnalında dərc olunan araşdırmada müxtəlif təbiət səslərinin, xüsusilə quş nəğmələrinin insanın psixoloji vəziyyətinə təsiri və bu təsirin yol hərəkətindən yaranan səs-küydən necə dəyişdiyi öyrənilib.

Təbiət səslərinin, xüsusilə quşların nəğməsinin stressi azaltmağa, əhval-ruhiyyəni yaxşılaşdırmağa və psixoloji bərpaya kömək etdiyi məlumdur. Bununla yanaşı, avtomobil səsinin stress və qıcıqlanmanı artırdığı da əvvəlki araşdırmalarda göstərilib.

Surrey Universitetinin ekoloji psixologiya üzrə müəllimi doktor Melissa Marsell bildirib ki, təbiətdə olmaq və onun səslərini dinləmək insanın rifahını yaxşılaşdırmağın təbii yollarından biridir. Alimlər hələ də təbiət səslərinin hansı xüsusiyyətlərinin — səsin gücü, mürəkkəbliyi, müxtəlifliyi və quş növlərinin sayı — daha güclü müsbət təsir yaratdığını araşdırırlar.

Tədqiqat necə aparılıb?

Araşdırma iki ayrı, lakin bir-birini tamamlayan təcrübədən ibarət olub.

İlk təcrübədə 1500-dən çox insan iştirak edib. Onlar təbiət səsləri ilə müxtəlif intensivlikdə yol hərəkəti səsinin birləşdirildiyi doqquz fərqli səs mənzərəsini dinləyiblər. Səsyazmalar həmçinin səsin ümumi səviyyəsinə və akustik mürəkkəbliyinə görə fərqlənib. Dinləmədən sonra iştirakçılardan özlərini nə dərəcədə rahat və psixoloji baxımdan yenilənmiş hiss etdiklərini qiymətləndirmələri istənilib.

İkinci təcrübədə isə 63 nəfər iştirak edib. Laboratoriya şəraitində onlar eyni doqquz səs mənzərəsini dinləyərkən ürək ritmləri də izlənilib. Bununla alimlər iştirakçıların yalnız subyektiv hisslərini deyil, orqanizmin fizioloji reaksiyasını da qiymətləndirə biliblər.

Yol səsi təbiətin bərpaedici təsirini zəiflədir

Tədqiqatın nəticələri göstərib ki, quş nəğmələrinin yer aldığı təbiət səs mənzərələri, akustik xüsusiyyətlərindən asılı olmayaraq, iştirakçıların psixoloji vəziyyətinə müsbət təsir göstərib. Lakin səs mənzərəsinə yol hərəkəti səsinin əlavə edilməsi bu müsbət təsiri nəzərəçarpacaq dərəcədə azaldıb.

Ən diqqətçəkən nəticələrdən biri isə mənfi təsirin yol hərəkəti səsinin Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının gündüz saatları üçün tövsiyə etdiyi səviyyədən aşağı olduğu hallarda belə müşahidə edilməsidir.

Yol səsi fonunda təbiət səslərini dinləyən iştirakçılarda ürək ritminin dəyişkənliyinin də azaldığı müəyyənləşib. Alimlər bunu orqanizmin stressə daha güclü fizioloji reaksiyasının mümkün göstəricisi kimi qiymətləndirirlər.

Güclü yol səsi xüsusilə intensiv və mürəkkəb təbiət səs mənzərələrinin müsbət təsirini daha çox zəiflədib. Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, çoxsaylı səslərin eyni vaxtda qəbul edilməsi sensor yüklənməyə səbəb olaraq sakitlik və psixoloji bərpa hissini azalda bilər.

Şəhər parkları üçün mühüm nəticə

Surrey Universitetinin ekoloji psixologiya üzrə dosenti Eleonor Ratkliffin sözlərinə görə, nəticələr şəhərlərdə yeni parkların və digər yaşıl ərazilərin yaradıldığı bir vaxtda xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Mütəxəssislər parklara yaxın yollarda sürət həddinin azaldılmasını və parkların sərhədləri boyunca bitki örtüyünün sıxlığının artırılmasını mümkün həll yolları kimi göstərirlər. Bu tədbirlər yol səsinin azalmasına və insanların təbiətdə olmağın faydalarından daha yaxşı yararlanmasına kömək edə bilər.

Quşların müxtəlifliyi də əhəmiyyətlidir

Araşdırma zamanı başqa maraqlı nəticə də əldə olunub. İştirakçılar quş növlərinin daha müxtəlif olduğunu düşündükləri səs mənzərələrini dinlədikdə özlərini daha yaxşı hiss ediblər.

Səsyazmalarda cəmi üç quş növünün və beş ayrı quş siqnalının səslərindən istifadə edilməsinə baxmayaraq, iştirakçıların qəbul etdiyi quş müxtəlifliyinin daha yüksək olması onların daha güclü müsbət emosional vəziyyət bildirməsi ilə əlaqələndirilib.

Alimlərin fikrincə, quş dünyasının subyektiv olaraq daha zəngin qəbul edilməsi təbiət səs mənzərəsinin insana nə dərəcədə sakitləşdirici və bərpaedici təsir göstərməsində mühüm amil ola bilər.

Araşdırmada iştirakçıların yaşının da nəticələrə təsir etdiyi müəyyənləşib. Daha gənc iştirakçılar yaşlı insanlarla müqayisədə özlərini daha yaxşı hiss etdiklərini bildiriblər. Tədqiqatçılar mümkün səbəblərdən birinin gənclərdə eşitmə qabiliyyətinin daha yaxşı olması və buna görə də səs mənzərələrini daha dəqiq qəbul etmələri olduğunu düşünürlər.

Bundan başqa, quşları daha yaxşı tanıyan iştirakçılar daha yüksək rifah səviyyəsi bildiriblər və daha çox quş növü qəbul ediblər.

Alimlər nəticəyə gəliblər ki, təbii səs mənzərələrinin yol hərəkəti səsindən qorunması şəhərsalma siyasətinin mühüm istiqamətlərindən birinə çevrilə bilər. Bu, insanların parklarda və digər yaşıl ərazilərdə olarkən təbiətin həm psixoloji, həm də fizioloji faydalarından daha çox yararlanmasına imkan verə bilər.

Əli Fərhad