• Rəsul Mirhəşimli

Əbdülqadir Gilani həzrətləri İslam aləmində həm zahiri, həm də batini elmin dərinliklərinə enmiş müstəsna şəxsiyyətlərdən biridir. Onun təlimlərində yer alan düşüncələr insanın yalnız ibadətlə deyil, həm də həyatının hər anında Allaha yaxınlaşmasını və Onunla olan bağını dərinləşdirməsini hədəfləyir. Əbdülqadir Geylani həzrətləri buyurur: “Merac Allahdan başqa hər şeydən soyunub yüksəlməkdir”. Bu ifadə ibadətin sadəcə ritual bir fəaliyyət olmadığını, eyni zamanda insan ruhunun təmizlənməsi və mənəvi yüksəlişi üçün bir vasitə olduğunu vurğulayır.

Merac əslində bir yüksəlişdir, Allaha yaxınlaşmaq və Onun hüzurunda olmaqdır. Əbdülqadir Gilani bu yüksəlişi yalnız fiziki deyil, həm də mənəvi yüksəliş kimi izah edir. O bildirir ki, insan Allahdan başqa hər şeydən uzaqlaşmalı, yalnız Onun hüzuruna yönəlməli və hər şeydən əl çəkməlidir. Hər bir ibadət, xüsusilə də namaz, insan ruhunun bu yüksəlişini təsdiqləyən bir təcrübə olmalıdır. “Meracın kamilliyi yüksəlmək və hüzurda olarkən sağa-sola iltifat etməməkdir” deyərək, Gilani namazın yalnız zahiri hərəkətlərdən ibarət olmadığını, insanın tam diqqət və hüzur içində Allaha yönəlməsini tələb etdiyini vurğulayır.

Merac halında olan insan mənəvi yüksəlişə çatdıqda ətrafındakı hər şeydən uzaqlaşır, yalnız Allahın varlığını və Onun əzəmətini düşünür. Belə bir yüksəliş dünyəvi fikirlərdən uzaqlaşaraq ilahi hüzura və səadətə doğru mənəvi bir yolçuluğa çıxmaq deməkdir. Namaz isə bu yolçuluğun ən əsas vasitələrindən biridir.

“Vay halına o namaz qılanların ki, onlar öz namazlarından qafildirlər”. (“Maun” surəsi, 4–5-ci ayələr)

Bu ayə namazın sadəcə formal bir hərəkət olmamalı olduğuna diqqət çəkir. İslamda namaz yalnız müəyyən vaxtlarda yerinə yetirilən ibadət deyil, insanın həyatının hər anında Allahla əlaqə qurması və Onun hüzurunda olması üçün bir vasitədir. Namazın əsas məqsədi insanın qəlbini, düşüncəsini və ruhunu Allaha yönəltməsi, həyatını Onun istədiyi şəkildə yaşamasıdır. Möminin namazında Allahdan başqa heç bir varlıq və fikir yer almamalıdır.

Həzrət Əli (ə) də buyurur: “Namaz möminin ruhunun qidasıdır”. Bu ifadə namazın insan ruhunu necə canlandırdığını və onu Allaha yaxınlaşdırdığını göstərir. Lakin namaz yalnız müəyyən vaxtlarda yerinə yetirilən bir mərasim deyil. Əgər namazdan sonra həyatımızda heç bir dəyişiklik baş vermirsə, o zaman namaz sadəcə formallığa çevrilir. Həqiqi namaz insanın həyatında tətbiq etdiyi, hər an Allahla bağlı olmağı və Ona xidmət etməyi əsas prinsipə çevirdiyi bir haldır.

Əbdülqadir Gilani həzrətləri vurğulayır ki, namaz yalnız bir ibadət deyil, bütün həyatı əhatə edən bir ruhdur. O buyurur: “Namaz qılanlar qıldıqları namazdan qafil deyillər, çünki o namazın içində Rəbbindən başqası yoxdur”.

Həqiqi namaz insanın Allahla birbaşa əlaqəsinin kəsilməməsidir. Namazda insanın düşüncələri, niyyəti və qəlbi Allaha yönəlir. Bu, sadəcə bir neçə dəqiqəlik ibadət deyil, hər an Allahı xatırlamaq və həyatın bütün sahələrində Onun istəyinə uyğun yaşamaqdır.

Qafil olmayanın namazı isə heç vaxt bitməyən namazdır. Belə bir namaz yalnız fiziki hərəkətlərdən ibarət deyil, insanın ruhunun və qəlbinin daim Allaha yönəldiyi bir həyat tərzidir. Bu, insanın hər an və hər vəziyyətdə Allaha yaxın olmasını və Onun hüzurunda yaşamasını təmin edir. Namaz gün ərzində bir neçə dəqiqəlik ibadət deyil, bütün ömür boyu davam edən bir bağlılıqdır.

İbadət yalnız müəyyən bir zaman kəsiyində yerinə yetirilən fəaliyyət deyil, həyatın hər anında özünü göstərməlidir. Namaz, oruc, zikr və digər ibadətlər sadəcə müəyyən vaxtlarda yerinə yetirilmək üçün deyil, insanın həyatına daxil olaraq onun bütün davranışlarına təsir etməlidir. İnsan həyatında Allahı xatırlayaraq və Onun istəyinə uyğun yaşayaraq hər addımını ibadətə çevirə bilər. Həqiqi ibadət hər bir davranışın Allaha yaxınlaşmaq məqsədi daşımasıdır.