ABŞ-ın Cənubi Florida Universitetinin alimləri və onların beynəlxalq həmkarları İordaniyada aşkar edilmiş qədim kütləvi məzarlıq üzrə genişmiqyaslı tədqiqatı başa çatdırıblar. Tədqiqat bu məzarlığın tarixdə məlum olan ilk pandemiya sayılan Yustinian vəbası ilə birbaşa və etibarlı şəkildə əlaqəli olduğunu sübut edib.

ERAmedia xəbər verir ki, araşdırmanın nəticələri “Journal of Archaeological Science” jurnalında dərc olunub.

Tarixi mənbələrdə bubon vəbasının genişmiqyaslı epidemiyası kimi təsvir edilən Yustinian vəbası eramızın VI–VII əsrlərində Şərqi Aralıq dənizi hövzəsinin böyük hissəsində yayılaraq milyonlarla insanın həyatına son qoyub. Yeni tədqiqat təkcə xəstəliyin törədicisinin müəyyənləşdirilməsinə deyil, həm də pandemiyanın ayrı-ayrı insanlara və qədim şəhər həyatına necə təsir göstərdiyinin araşdırılmasına yönəlib.

Kütləvi məzarlıq qədim Gerasa şəhərində (müasir İordaniyada yerləşən Ceraşda — red.) əvvəllər hipodrom kimi istifadə olunan ərazidə aşkar edilib. Qazıntılar zamanı arxeoloqlar “yüzlərlə cəsədin eyni vaxtda dəfn edildiyini” qeydə alıblar ki, bu da şəhər qəbiristanlıqlarının tədricən böyüməsindən kəskin şəkildə fərqlənir.

Belə bir kütləvi dəfn qısa zaman ərzində gözlənilməz dərəcədə yüksək ölüm səviyyəsinə işarə edir və tarixi mənbələrdə təsvir olunan vəba dalğaları ilə uyğunluq təşkil edir.

Mütəxəssislər dəfn materialları ilə yanaşı, qalıqlarda aşkarlanan mikroorqanizmlər üzərində genetik analizlər aparıblar. Bu analizlər vəbanın törədicisi olan Yersinia pestis bakteriyasının mövcudluğunu təsdiqləyib və onun insanların kütləvi şəkildə həlak olması ilə əlaqəsini göstərib. Bununla da Ceraş Şərqi Aralıq dənizi regionunda Yustinian vəbası ilə bağlı arxeoloji və genetik baxımdan təsdiqlənmiş ilk kütləvi məzarlıq kimi tarixə düşüb.

Bundan əlavə, insan qalıqlarının və ətraf arxeoloji kontekstin təhlili alimlərə qədim cəmiyyətin sosial quruluşu, əhalinin hərəkətliliyi və pandemiya qarşısında insanların nə dərəcədə həssas olduğu barədə mühüm məlumatlar verir. Epidemiya dövründə insanların hərəkəti və müxtəlif qrupların qarışması adi qəbiristanlıqlarda çətin müşahidə olunsa da, məhz bu cür kütləvi məzarlıqlar vasitəsilə aydın görünür.

Alimlər vurğulayırlar ki, bu tip tədqiqatlar təkcə keçmişi yenidən qurmağa deyil, həm də pandemiyaların cəmiyyətə təsir mexanizmlərini daha dərindən anlamağa kömək edir. Bu isə XXI əsrdə dünyanın yenidən qlobal epidemiyalarla üzləşdiyi bir dövrdə xüsusi aktuallıq kəsb edir.