İranın Hörmüz boğazındakı keçidləri tənzimləmək məqsədilə yaratdığı “Fars Körfəzi Su Yolu İdarəsi” boğazda nəzarət altına aldığı sərhəd zonalarını açıqlayıb.

ERAmedia xəbər verir ki, “Fars Körfəzi Su Yolu İdarəsi” ABŞ mərkəzli X şirkətinin sosial media platformasındakı rəsmi hesabı vasitəsilə Hörmüz boğazına dair nəzarət sərhədlərini yayımlayıb.

Məlumata görə, nəzarət sahəsi Hörmüz boğazının şərq hissəsində İranın Mübarək dağı bölgəsi ilə Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin cənub Fuceyra xətti arasında yerləşən ərazini əhatə edir. Qərb istiqamətində isə sərhəd xətti İranın Keşm adası ilə BƏƏ-nin Umm əl-Qayveyn bölgəsi arasındakı xətt kimi müəyyənləşdirilib.

İran İnqilab Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH) Hərbi Dəniz Qüvvələri Komandanlığı mayın 4-də yayımladığı xəritədə də Hörmüz boğazında nəzarətdə saxladıqları ərazilərlə bağlı eyni sərhədləri göstərmişdi.

İranın Hörmüz boğazında nəzarət etdiyi sərhədləri rəsmi şəkildə açıqlaması təkcə texniki və ya dənizçilik məsələsi deyil. Bu addım Yaxın Şərqdə geosiyasi balansın dəyişməkdə olduğunu göstərən mühüm siyasi mesaj kimi qiymətləndirilir. Tehran uzun illərdir Hörmüz boğazını öz milli təhlükəsizliyinin ayrılmaz hissəsi hesab edir. İndi isə İran bu nəzarəti daha açıq, daha sistemli və beynəlxalq auditoriyaya ünvanlanan formada nümayiş etdirməyə başlayıb.

Hörmüz boğazı dünyanın ən strateji enerji marşrutlarından biridir. Qlobal neft və mayeləşdirilmiş qaz daşımalarının böyük hissəsi məhz bu dar su yolundan keçir. Bu səbəbdən İranın boğaz üzərində nəzarət zonasını konkret koordinatlar və sərhəd xətləri ilə təqdim etməsi beynəlxalq enerji bazarlarına da siyasi siqnal xarakteri daşıyır. Tehran bununla göstərmək istəyir ki, bölgədə təhlükəsizlik və nəqliyyat marşrutlarının gələcəyi onun iştirakı olmadan müəyyən edilə bilməz.

İranın son illər ABŞ və Qərblə münasibətlərində yaşanan gərginlik, nüvə proqramı ətrafındakı mübahisələr və sanksiyalar fonunda bu addımın xüsusi siyasi çəkisi var. Tehran Qərbin təzyiqlərinə cavab olaraq hərbi və strateji imkanlarını nümayiş etdirməyə çalışır. Hörmüz boğazı isə İran üçün həm təzyiq aləti, həm də regional güc statusunun simvoludur. İran rəhbərliyi yaxşı anlayır ki, bu boğaz üzərində təsir imkanları onun beynəlxalq danışıqlardakı əsas üstünlüklərindən biridir.

Burada diqqət çəkən başqa məqam İranın məsələni “Fars Körfəzi Su Yolu İdarəsi” vasitəsilə təqdim etməsidir. Bu, sadəcə hərbi deyil, inzibati və hüquqi idarəetmə görüntüsü yaratmaq məqsədi daşıyır. Tehran bununla dünyaya mesaj verir ki, bölgədə təhlükəsizlik yalnız hərbi güclə deyil, institusional nəzarət mexanizmləri ilə də təmin olunur. Bu yanaşma İranın regional siyasətində yeni mərhələnin başlanğıcı kimi də şərh oluna bilər.

SEPAH-ın daha əvvəl yayımladığı xəritələrlə hazırkı sərhədlərin üst-üstə düşməsi göstərir ki, məsələ spontan qərar deyil. Bu strategiya uzun müddətdir hazırlanır və mərhələli şəkildə beynəlxalq ictimaiyyətə təqdim edilir. Tehran ilk olaraq hərbi xəritələrlə mövqeyini nümayiş etdirdi, indi isə bunu rəsmi idarəetmə modeli kimi formalaşdırmağa çalışır.

Bu prosesin ən mühüm tərəflərindən biri də Körfəz ölkələrinə verilən mesajdır. Xüsusilə Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri və Səudiyyə Ərəbistanı son illərdə ABŞ-la təhlükəsizlik əməkdaşlığını gücləndirib. İran isə hesab edir ki, bölgədə xarici hərbi mövcudluğun artması birbaşa onun milli təhlükəsizliyinə təhdiddir. Hörmüz boğazındakı sərhədlərin açıqlanması əslində “bölgənin sahibi mənəm” mesajının siyasi ifadəsidir.

ABŞ üçün isə bu vəziyyət yeni çağırışlar yaradır. Vaşinqton uzun illərdir Hörmüz boğazında “azad gəmiçilik” prinsipini müdafiə edir və bölgədə geniş hərbi iştirak saxlayır. İranın nəzarət zonalarını daha sərt formada gündəmə gətirməsi gələcəkdə ABŞ hərbi gəmiləri ilə İran qüvvələri arasında gərginlik riskini artıra bilər. Xüsusilə regionda kiçik insidentlərin böyük böhranlara çevrilmə ehtimalı kifayət qədər yüksəkdir.

Digər tərəfdən, Tehran daxilində də bu siyasətin daxili auditoriyaya hesablanmış tərəfi var. İqtisadi problemlər, inflyasiya və sosial narazılıqlar fonunda İran hakimiyyəti regional güc obrazını ön plana çıxarmağa çalışır. Hörmüz boğazı kimi strateji nöqtə üzərində nəzarətin vurğulanması ölkə daxilində milli güc və təhlükəsizlik hissini gücləndirmək məqsədi daşıyır.

Bütün bunlar göstərir ki, İranın açıqladığı sərhədlər yalnız xəritə üzərində çəkilmiş xətlər deyil. Bu addım enerji təhlükəsizliyindən tutmuş regional hərbi balansadək uzanan geniş siyasi prosesin tərkib hissəsidir. Yaxın Şərqdə güc mərkəzləri arasında rəqabət dərinləşdikcə Hörmüz boğazı gələcəkdə də beynəlxalq siyasətin ən həssas və təhlükəli nöqtələrindən biri olaraq qalacaq.

ERAmedia Analitik Qrupu