Uzun illər Ermənistan Rusiyanın Cənubi Qafqazdakı əsas geosiyasi dayaqlarından biri kimi çıxış edib və Moskva bu ölkənin həm xarici, həm də daxili siyasətinə ciddi təsir imkanlarına malik olub.

Milli Məclisin sabiq deputatı Qulamhüseyn Əlibəyli ERAmedia-ya açıqlamasında bildirib ki, xüsusilə Robert Köçəryan və Serj Sarkisyan hakimiyyəti dövründə Ermənistanın təhlükəsizlik sistemi, enerji sektoru, iri biznes qrupları, media resurslarının bir hissəsi və siyasi elitanın mühüm seqmenti Rusiya ilə sıx bağlı idi.

Onun sözlərinə görə, 2018-ci ildə baş verən hakimiyyət dəyişikliyi bu sistemi ciddi şəkildə sarsıdıb. Nikol Paşinyan əvvəlki siyasi elitanın mühüm hissəsini hakimiyyətdən uzaqlaşdırıb, yeni idarəçilik komandası formalaşdırıb və dövlət institutlarında Rusiyaya yaxın hesab edilən təsir kanallarının əhəmiyyətli hissəsini zəiflədib. Bununla da Kremlin uzun illər ərzində Ermənistanda formalaşdırdığı siyasi dayaqlar ciddi şəkildə zərbə alıb.

Sabiq deputat qeyd edib ki, hazırda Ermənistan hakimiyyətinin Qərbyönlü siyasəti həm Rusiyanın, həm də ölkə daxilindəki revanşist qüvvələrin müqaviməti ilə üzləşir. Parlament seçkiləri yolu ilə hakimiyyət dəyişikliyinə nail ola bilməyən Moskva daxili siyasətdə əvvəlki təsir imkanlarının mühüm hissəsini itirsə də, hələ də müəyyən rıçaqlarını qoruyub saxlayır.

Əlibəylinin fikrincə, bu rıçaqların başında iqtisadi təsir mexanizmləri dayanır. O bildirib ki, Ermənistan iqtisadiyyatı, xüsusilə enerji sistemi, xarici ticarətinin mühüm hissəsi, əmək miqrasiyası və maliyyə axınları hələ də əhəmiyyətli dərəcədə Rusiya ilə bağlıdır. Ermənistanın kənd təsərrüfatı məhsullarının Rusiya bazarına çıxışının məhdudlaşdırılması kimi addımlar fermerlərin narazılığını artırsa da, belə təzyiqlərin siyasi nəticəsi hər zaman Moskvanın gözlədiyi kimi olmaya bilər. Onun sözlərinə görə, xarici təzyiq bəzən cəmiyyəti hökumətin ətrafında daha sıx birləşdirən amilə çevrilir.

Sabiq deputatın sözlərinə görə, ikinci təsir istiqaməti daxili siyasi qüvvələrlə bağlıdır. Ermənistanda Rusiyaya yaxın mövqe tutan siyasi partiyalar, ictimai təşkilatlar və nüfuzlu siyasi fiqurlar fəaliyyət göstərsələr də, son seçkilərin nəticələri göstərir ki, Kremlin ənənəvi tərəfdarlarının sosial bazası əvvəlki illərlə müqayisədə xeyli zəifləyib.

Əlibəyli üçüncü istiqamət kimi informasiya məkanını göstərib. O bildirib ki, Rusiya mediası və rusdilli informasiya resursları hələ də Ermənistan cəmiyyətinin müəyyən hissəsinə təsir etsə də, son illərdə qərbyönlü media platformalarının və sosial şəbəkələrin güclənməsi informasiya üstünlüyünü birtərəfli olmaqdan çıxarıb. Onun fikrincə, artıq tarixə qovuşmuş Qarabağ məsələsinin vaxtaşırı yenidən gündəmə gətirilməsi də Ermənistan cəmiyyətində həssas mövzu kimi siyasi təsir vasitəsinə çevrilməyə çalışılır.

Sabiq deputat təhlükəsizlik amilini də Kremlin mühüm təsir rıçaqlarından biri kimi qiymətləndirib. O qeyd edib ki, Ermənistan ordusunun silah sistemlərinin əhəmiyyətli hissəsi hələ də Rusiya istehsalıdır. Bununla yanaşı, ABŞ, Fransa, Hindistan və digər tərəfdaşlarla hərbi əməkdaşlığın genişləndirilməsi İrəvanın bu asılılığı mərhələli şəkildə azaltmaq niyyətini göstərir. Ermənistanda Rusiyanın hərbi bazasının yerləşməsi və sərhədlərin bir hissəsinin rus hərbçiləri tərəfindən qorunması da Moskvanın təsir imkanları sırasında qalır.

Əlibəyli bildirib ki, bütün bunlara baxmayaraq, Paşinyan hakimiyyətinin mühüm üstünlükləri mövcuddur. Onun fikrincə, ən vacib üstünlük hakimiyyətin daxili legitimliyidir. Rusiyanın və rusiyapərəst müxalifətin bütün cəhdlərinə baxmayaraq, Paşinyan son parlament seçkilərində hakimiyyət mandatını seçki yolu ilə yenidən təsdiqləyə bilib. Bu isə onun legitimliyini əvvəlki hakimiyyətlərdən fərqləndirən əsas amildir və beynəlxalq ictimaiyyət üçün belə hökumətə qarşı təzyiq göstərməyi daha çətinləşdirir.

Sabiq deputat hesab edir ki, Kreml üçün əsas məqsəd mütləq Paşinyanı hakimiyyətdən uzaqlaşdırmaq deyil. Onun sözlərinə görə, Moskva daha çox Paşinyanın manevr və qərarvermə imkanlarını məhdudlaşdırmağa yönəlmiş uzunmüddətli strategiyaya üstünlük verir.

Əlibəyli vurğulayıb ki, Rusiyanın nəzərə almalı olduğu mühüm məqam da var. Əgər Moskvanın addımları Ermənistan cəmiyyətində xarici müdaxilə kimi qəbul olunarsa, bu, əks effekt verərək Paşinyanın mövqeyini daha da gücləndirə bilər. O qeyd edib ki, beynəlxalq təcrübə göstərir, xarici təzyiq çox vaxt daxili siyasi həmrəyliyi artırır və müasir İran buna nümunələrdən biridir.

Sabiq deputatın fikrincə, məhz buna görə Moskvanın yaxın perspektivdə açıq qarşıdurmadan daha çox uzunmüddətli, çoxşaxəli təsir strategiyasına üstünlük verməsi daha real görünür. Bununla yanaşı, Ermənistanın daxili siyasi dinamikası, iqtisadi vəziyyəti və regional geosiyasi proseslər Rusiyanın seçimlərinə və təsir imkanlarına ciddi təsir göstərə biləcək amillər olaraq qalır. Buna görə də mövcud proseslərə qəti nəticə kimi deyil, inkişaf etməkdə olan tendensiyalar fonunda mümkün ssenarilər kimi yanaşmaq daha məqsədəuyğundur.

Avropa İttifaqı ilə Avrasiya İqtisadi İttifaqı arasında seçim məsələsinə də toxunan Əlibəyli bildirib ki, Aİ qaydalarına əsasən, bu quruma üzvlük məsələsi referendum yolu ilə həll edilməlidir. Lakin hazırkı mərhələdə Ermənistanın Aİ-yə üzvlüyü gündəmdə deyil. Onun sözlərinə görə, Avrasiya İqtisadi İttifaqından çıxmaq üçün isə referendum keçirilməsi hüquqi baxımdan zəruri deyil və bu məsələdə Ermənistanın mövqeyi əsaslı görünür. Bu səbəbdən Rusiyanın belə bir tələb irəli sürməsi Paşinyan hakimiyyətinə yönəlmiş siyasi təzyiq xarakteri daşıyır.

Əli Fərhad