Yəməndə dörd ildən artıq davam edən nisbi sakitliyin ardından genişmiqyaslı qarşıdurma yenidən alovlanıb.

ERAmedia xəbər verir ki, sentyabrın əvvəlindən husilərin qərb sahilində sürətli irəliləyişi, Moxa limanına nəzarətin ələ keçirilməsi və Bab əl-Məndəb istiqamətində mövqelərin gücləndirilməsi ölkənin hərbi-siyasi xəritəsini ciddi şəkildə dəyişib. BMT-nin Yəmən üzrə xüsusi nümayəndəsi Hans Qrundberq vəziyyəti 2022-ci il atəşkəsindən sonra genişmiqyaslı müharibəyə qayıdış baxımından ən ciddi təhlükə kimi qiymətləndirib.

Məsələnin əsas düyünlərindən biri Bab əl-Məndəb boğazıdır. Moxa bu strateji keçidə təxminən 75 kilometr məsafədə yerləşir və Qırmızı dənizlə Ədən körfəzini birləşdirən marşruta yaxınlığı səbəbindən hərbi baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. BMT məlumatına görə, husilərin bölgədə irəliləməsi beynəlxalq gəmiçilik və enerji daşımaları ilə bağlı narahatlığı artırıb. Bununla belə, sentyabrın 15-nə olan məlumata görə, kommersiya gəmiçiliyi hələlik Qırmızı dənizdə ciddi şəkildə dayanmayıb.

Burada diqqət çəkən digər məqam Səudiyyə Ərəbistanının qarşılaşdığı strateji dilemmadır. Ər-Riyad beynəlxalq səviyyədə tanınan Yəmən hökumətini dəstəkləyir, lakin husilərin son hücumu hökumət qüvvələrinin qərb sahilində mövqelərini itirməsinə səbəb olub. Eyni zamanda, 2026-cı ilin əvvəlindən Yəmənin cənubundakı siyasi və hərbi qüvvələr arasında baş verən dəyişikliklər hökumət düşərgəsinin əvvəlki kimi vahid olmadığını göstərib.

Ən diqqətçəkən yenilik isə ABŞ-ın mövqeyidir. Son məlumatlara görə, Vaşinqton nümayəndələri Oman vasitəsilə husilərlə birbaşa təmas qurub və ABŞ gəmilərinə qarşı hücumların baş verməyəcəyinə dair təminatlar alıb. Bunun fonunda Vaşinqtonun Səudiyyə Ərəbistanının husilərə qarşı hərbi əməliyyatlarına birbaşa qoşulmaması Ər-Riyadın seçimlərini çətinləşdirən amil kimi görünür. Bu məlumatlar ABŞ–husilər arasında mümkün taktiki anlaşma barədə müzakirələri də gücləndirib.

İran amili də prosesin regional xarakterini gücləndirir. Husilər İranla yaxın əlaqələrə malikdir və Yəməndəki qarşıdurma hazırda yalnız daxili hakimiyyət mübarizəsi deyil, həm də Yaxın Şərqdə daha geniş geosiyasi rəqabətin bir hissəsi kimi inkişaf edir. Böyük Britaniya isə BMT Təhlükəsizlik Şurasında son çıxışlarında husilərin eskalasiyanın məsuliyyətini daşıdığını bildirib. Bu, Qərb dövlətlərinin yanaşmasının əsasən təhlükəsizlik və gəmiçilik məsələləri üzərində qurulduğunu göstərir.

Lakin münaqişənin ən ağır nəticəsi yenə də Yəmən əhalisi üçün ortaya çıxır. BMT-nin məlumatına əsasən, sentyabrın 3-dən etibarən ölkə daxilində 11 400-dən çox ailə yeni döyüşlər səbəbindən didərgin düşüb. Beynəlxalq Miqrasiya Təşkilatı isə sentyabrın ortalarına qədər son qarşıdurmalar nəticəsində məcburi köçkünlərin sayının 85 mindən çox olduğunu açıqlayıb.

Beləliklə, Yəməndəki yeni eskalasiya iki paralel prosesin toqquşmasını göstərir: bir tərəfdən husilər ərazi və danışıqlardakı mövqelərini gücləndirməyə çalışır, digər tərəfdən Səudiyyə Ərəbistanı və beynəlxalq səviyyədə tanınan Yəmən hökuməti itirilmiş mövqeləri bərpa etmək istəyir. Bu qarşıdurmanın hansı istiqamətdə inkişaf edəcəyi yalnız Yəmənin daxili qüvvələrindən deyil, həm də ABŞ, Səudiyyə Ərəbistanı, İran və digər regional aktorların atacağı addımlardan asılı olacaq. BMT isə danışıqlar kanallarının açıq saxlanmasını və siyasi həll imkanlarının qorunmasını vacib hesab edir.

ERAmedia Analitik Qrupu