ABŞ-ın Mərkəzi Komandanlığı (CENTCOM) İran limanlarına daxil olan və ya onlardan çıxan bütün gəmilərə qarşı dəniz blokadasının tətbiq ediləcəyini açıqlayıb. Məhdudiyyətlər bu gün Bakı vaxtı ilə saat 18:00-dan etibarən qüvvəyə minəcək.

ERAmedia-nın məlumatına görə, “X” sosial şəbəkə platformasında yayımlanan bəyanatda qeyd olunur ki, İran limanlarına qarşı dəniz blokadası artıq bu gün başlayacaq.

“CENTCOM qüvvələri Donald Trampın göstərişinə uyğun olaraq, 13 aprel ABŞ-ın şərq vaxtı ilə saat 10:00-dan etibarən İran limanlarına daxil olan və onlardan çıxan bütün dəniz nəqliyyatına qarşı blokada tətbiq etməyə başlayacaq”, — deyə bəyanatda bildirilir.

Vurğulanır ki, tədbirlər İran limanlarına daxil olan və ya onları tərk edən bütün ölkələrin gəmilərinə “neytral” şəkildə tətbiq olunacaq və bu, Fars və Oman körfəzlərinin akvatoriyalarını da əhatə edir.

Eyni zamanda qeyd olunur ki, əgər gəmilər İran limanlarından kənar istiqamətə gedirlərsə və ya oradan gəlirlərsə, CENTCOM qüvvələri Hörmüz boğazından keçidə mane olmayacaq.

ABŞ-ın İran limanlarına qarşı dəniz blokadası tətbiq etməsi Vaşinqton–Tehran münasibətlərində yeni və daha təhlükəli mərhələnin başlandığını göstərir. Bu addım yalnız iki ölkə arasındakı gərginliyin artması kimi deyil, həm də Yaxın Şərqdə qüvvələr balansının yenidən formalaşmasına yönəlmiş strateji qərar kimi qiymətləndirilməlidir. Blokadanın bütün ölkələrin gəmilərinə şamil olunması isə bu qərarın qlobal ticarət və enerji təhlükəsizliyi baxımından geniş təsir radiusuna malik olduğunu göstərir.

Vaşinqtonun bu addımı ilk növbədə İranı iqtisadi və logistik baxımdan təcrid etmək məqsədi daşıyır. İranın əsas ixrac və idxal marşrutlarının məhz dəniz yolu ilə həyata keçirildiyini nəzərə alsaq, belə bir blokada ölkənin iqtisadi dövriyyəsinə ciddi zərbə vurmaq potensialına malikdir. Bu isə Tehranın həm daxili sabitliyi, həm də regiondakı təsir imkanları üçün ciddi sınaq yarada bilər. ABŞ bu yolla İranı daha sərt güzəştlərə məcbur etməyə çalışır.

Digər tərəfdən, blokada qərarı beynəlxalq hüquq və qlobal ticarət qaydaları baxımından da mübahisəli addım kimi görünür. Xüsusilə üçüncü ölkələrin gəmilərinin də bu məhdudiyyətlərə məruz qalması bir çox dövlətlərin narazılığına səbəb ola bilər. Bu isə ABŞ-ın müttəfiqləri ilə münasibətlərində əlavə gərginlik yarada, hətta bəzi ölkələri alternativ iqtisadi və siyasi ittifaqlar axtarmağa sövq edə bilər.

Region baxımından isə risklər daha ciddidir. Fars körfəzi və Oman körfəzi dünya enerji təchizatının mühüm arteriyalarından biridir. Burada hər hansı hərbi və ya yarı-hərbi qarşıdurma neft qiymətlərində kəskin artıma və qlobal bazarlarda qeyri-sabitliyə səbəb ola bilər. ABŞ-ın Hörmüz boğazını açıq saxlayacağını bildirməsi gərginliyi azaltmağa yönəlmiş addım kimi təqdim olunsa da, praktikada hər hansı insidentin baş verməsi ehtimalı yüksək olaraq qalır.

İranın reaksiyası isə bu prosesin gələcək istiqamətini müəyyən edəcək əsas amillərdən biridir. Tehran blokadaya cavab olaraq asimmetrik addımlar ata, regiondakı müttəfiq qüvvələr vasitəsilə ABŞ və onun tərəfdaşlarına təzyiq göstərə bilər. Bu isə qarşıdurmanı lokal çərçivədən çıxarıb daha geniş regional böhrana çevirə bilər.

Nəticə etibarilə, ABŞ-ın İran limanlarına qarşı tətbiq etdiyi dəniz blokadası təkcə taktiki addım deyil, daha böyük geosiyasi strategiyanın tərkib hissəsidir. Bu qərar yaxın dövrdə regionda gərginliyi artırmaqla yanaşı, qlobal iqtisadi və siyasi sistemdə də yeni çatların yaranmasına səbəb ola bilər. Mövcud vəziyyət göstərir ki, tərəflər arasında kompromis ehtimalı azalır və qarşıdurma daha mürəkkəb və təhlükəli mərhələyə daxil olur.

ERAmedia Analitik Qrupu