Son günlərdə açıqlanan məlumatlar Yaxın Şərqdə hərbi-siyasi balansın kəskin şəkildə dəyişdiyini göstərir. Donald Tramp tərəfindən səsləndirilən rəqəmlər və sahədən gələn xəbərlər münaqişənin miqyasının artıq regional çərçivəni aşdığını göstərir. ABŞ və İsrailin koordinasiyalı hərbi fəaliyyəti İranın hərbi, sənaye və infrastruktur imkanlarını sistemli şəkildə zəiflətməyə yönəlib.

ERAmedia-nın məlumatına görə, İsrailin İranın hava hücumundan müdafiə sistemlərinin böyük hissəsini sıradan çıxardığını iddia etməsi münaqişənin ən kritik məqamlarından biridir. Hava məkanına nəzarətin əldə olunması gələcək əməliyyatların intensivliyini və effektivliyini artırır. Bu, həm də İranın müdafiə qabiliyyətində ciddi boşluqlar yarandığını göstərir. Eyni zamanda, müdafiə sənayesi obyektlərinə endirilən zərbələr raket və pilotsuz uçuş aparatlarının istehsal imkanlarını zəiflətməklə İranın uzunmüddətli müqavimət potensialına zərbə vurur.

ABŞ tərəfindən İranın dəniz gücünün əhəmiyyətli hissəsinin məhv edildiyi barədə açıqlamalar isə münaqişənin yalnız quru və hava ilə məhdudlaşmadığını göstərir. Dəniz logistikası və hərbi nəqliyyat imkanlarının zəiflədilməsi İranın regiondakı təsir alətlərini məhdudlaşdırır. Bu isə xüsusilə Fars körfəzi və ətraf ərazilərdə güc balansına birbaşa təsir edir.

Münaqişənin coğrafiyası getdikcə genişlənir və artıq bir neçə ölkəni əhatə edən regional qarşıdurma xarakteri alır. Küveyt, Bəhreyn, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri və Türkiyə kimi ölkələr ya birbaşa hücumlara məruz qalır, ya da müdafiə tədbirlərinə cəlb olunur. NATO sistemlərinin Türkiyə hava məkanında raketləri ələ keçirməsi alyansın dolayı şəkildə münaqişəyə daxil olduğunu göstərir və bu, eskalasiyanın qlobal təhlükəsizlik müstəvisinə keçə biləcəyinə işarədir.

İran isə cavab olaraq əsasən asimmetrik strategiyadan istifadə edir. İsrailə qarşı yüzlərlə raket və PUA hücumunun həyata keçirilməsi Tehran tərəfindən seçilmiş “kəmiyyətlə təzyiq” yanaşmasını nümayiş etdirir. Bu strategiya İsrailin hava müdafiə sistemlərini yükləməyə və mülki infrastruktura zərbə vuraraq psixoloji təsir yaratmağa hesablanıb. Lakin bu hücumların mülki itkilərlə nəticələnməsi İranın beynəlxalq imicinə mənfi təsir göstərir və diplomatik təcrid riskini artırır.

Tehranda və digər şəhərlərdə hərbi-sənaye obyektləri ilə yanaşı, universitetlər və tədqiqat mərkəzlərinin hədəfə alınması müharibənin yalnız fiziki deyil, həm də intellektual və institusional səviyyədə aparıldığını göstərir. Bu, İranın gələcək hərbi kadr və texnologiya bazasını zəiflətmək məqsədi daşıyır. Elektrik kəsintiləri və infrastruktur zədələnmələri isə daxili sabitliyə əlavə təzyiq yaradır və sosial narazılığın artmasına səbəb ola bilər.

İsrail cəbhəsində vəziyyət də gərgindir. İranın hücumları əsasən cənub bölgələri və Tel Aviv ətrafında cəmlənir. Mülki itkilərin artması, minlərlə insanın evlərini tərk etməsi və iqtisadi infrastruktura ziyan vurulması İsrail daxilində sosial və iqtisadi yükü artırır. Davam edən yanğınlar və dağıntılar münaqişənin uzunmüddətli nəticələrinin ciddi olacağını göstərir.

Bölgəyə on minlərlə ABŞ hərbi qüvvəsinin yerləşdirilməsi isə vəziyyətin daha da mürəkkəbləşdiyini göstərir. Bu addım ABŞ-ın münaqişədə daha aktiv rol oynamağa hazır olduğunu göstərməklə yanaşı, digər regional və qlobal aktorların da prosesə cəlb olunması ehtimalını artırır. Bu isə enerji bazarlarından tutmuş beynəlxalq təhlükəsizlik sisteminə qədər geniş təsirlərə səbəb ola bilər.

Mövcud dinamika göstərir ki, tərəflər geri çəkilmək niyyətində deyil və qarşıdurma çoxsəviyyəli müharibə formasını alıb. ABŞ və İsrail yüksək texnologiyalı və koordinasiyalı hücumlarla İranın strateji imkanlarını zəiflətməyə çalışır, İran isə asimmetrik vasitələrlə regionda təzyiqi artırır. Əsas təhlükə isə bu eskalasiyanın nəzarətdən çıxaraq daha genişmiqyaslı, hətta qlobal qarşıdurmaya çevrilməsi ehtimalıdır.

ERAmedia Analitik Qrupu