ABŞ-ın 2003-cü ildə İraqı işğalı ilə başlayan və 2014-cü ildə İŞİD terror təşkilatı ilə mübarizə bəhanəsi ilə ölkəyə yerləşən koalisiya qüvvələri ilə davam edən müharibə, dağıntı və işğal prosesi nəhayət başa çatıb.

ERAmedia xəbər verir ki, İraqı 2003-cü ildə işğal edən ABŞ ordusu ölkədəki hərbi çəkilmə prosesini rəsmən başa çatdırdığını açıqlayıb. ABŞ Müdafiə Nazirliyinin yaydığı açıqlamada İraqdakı birliklərin təxliyəsinin tamamlandığı və ABŞ-ın ölkədəki hərbi mövcudluğunun başa çatdığı bildirilib.

Beləliklə, 2003-cü ildən etibarən davam edən 23 illik proses başa çatıb.

ABŞ ordusunun İraqdan hərbi çəkilməsini başa çatdırması Yaxın Şərqin son iyirmi üç ildəki siyasi və təhlükəsizlik tarixinin mühüm mərhələlərindən birinin bağlanmasıdır. 2003-cü ildə Səddam Hüseyn hakimiyyətinin devrilməsi ilə başlayan ABŞ hərbi müdaxiləsi 2011-ci ildə əsas qüvvələrin çıxarılması ilə ilk dəfə başa çatsa da, İŞİD terror təşkilatının yüksəlişi Vaşinqtonun 2014-cü ildə İraqa yenidən hərbi qüvvə göndərməsinə səbəb olmuşdu. 30 sentyabr 2026-cı ildə son ABŞ qüvvələrinin də ölkədən çıxması ilə bu mərhələ rəsmən tamamlanıb.

Bu çəkilmənin ən mühüm nəticələrindən biri İraqın təhlükəsizlik siyasətində məsuliyyətin daha böyük hissəsinin Bağdadın üzərinə keçməsidir. ABŞ və İraq arasında 2024-cü ildə əldə olunan razılaşma əsasında koalisiya missiyasının sona çatdırılması və təhlükəsizlik münasibətlərinin ikitərəfli əməkdaşlıq formatına keçirilməsi nəzərdə tutulmuşdu. Buna görə də ABŞ hərbi qüvvələrinin ölkədən çıxması Vaşinqtonla Bağdad arasındakı bütün əlaqələrin bitməsi anlamına gəlmir. Kəşfiyyat məlumatlarının mübadiləsi, koordinasiya və hərbi təlim kimi sahələrdə əməkdaşlığın davam etdirilməsi planlaşdırılır.

Lakin hərbi varlığın sona çatması İraq üçün yeni təhlükəsizlik reallığı da yaradır. ABŞ qüvvələrinin İŞİD-in təşkilatlanmış terror birləşməsi kimi məğlub edilməsində oynadığı rol Vaşinqton tərəfindən çəkilmənin əsas nəticələrindən biri kimi təqdim olunur. Eyni zamanda, Reuters-in təhlilində ABŞ-ın kəşfiyyat və müşahidə imkanlarının azalmasının İŞİD-in gizli hüceyrələrinin yenidən fəallaşması və İranla əlaqəli silahlı qrupların təsirinin artması ilə bağlı narahatlıqları gücləndirdiyi qeyd olunur.

Digər tərəfdən, ABŞ-ın İraqdan çıxması ölkənin xarici siyasətində balans məsələsini də ön plana çıxarır. Vaşinqton uzun müddət İraqda İranın regional təsirinə qarşı əsas çəkindirici amillərdən biri olub. İndi bu hərbi faktorun aradan qalxması İranla əlaqəli siyasi və təhlükəsizlik aktorlarının manevr imkanlarını genişləndirə bilər. Bununla belə, İraqın yalnız bir xarici gücün təsir dairəsinə keçəcəyini indidən söyləmək düzgün olmaz. Bağdad həm ABŞ, həm də İranla münasibətlərini qorumaqda maraqlıdır və bundan sonrakı dövrdə əsas məsələ bu balansın necə saxlanılacağı olacaq.

ABŞ üçün də bu proses sadəcə hərbi missiyanın başa çatması deyil. Vaşinqtonun İraqdakı təsirinin hərbi bazalar və qoşunlarla məhdudlaşmadığı nəzərə alınmalıdır. Diplomatik, iqtisadi və təhlükəsizlik əlaqələri davam etdikcə ABŞ-ın İraq siyasətinə təsir imkanlarının müəyyən hissəsi qorunacaq. Bu baxımdan, 2026-cı il daha çox ABŞ-ın İraqdakı hərbi iştirakının sonu kimi qiymətləndirilə bilər; ABŞ-İraq münasibətlərinin sonu kimi deyil.

Nəticədə, 2003-cü ildə başlayan və 2014-cü ildən İŞİD-lə mübarizə mərhələsi ilə davam edən ABŞ hərbi iştirakının başa çatması İraq üçün həm suverenlik baxımından mühüm simvolik hadisə, həm də yeni məsuliyyət dövrünün başlanğıcıdır. Bundan sonra əsas sual xarici qoşunların ölkədə olub-olmamasından daha çox, İraq dövlətinin təhlükəsizlik və siyasi sabitliyi hansı səviyyədə müstəqil şəkildə təmin edə biləcəyidir. Bu mərhələnin nəticəsi isə təkcə Bağdad-Vaşinqton münasibətlərindən deyil, İraqın daxili siyasi balansından və Yaxın Şərqdə dəyişən güc münasibətlərindən asılı olacaq.

ERAmedia Analitik Qrupu