Fransa maliyyə intizamsızlığı, siyasi problemlər və küçə etirazlarının eyni vaxtda dərinləşdiyi tarixi bir dövrdən keçir.

ERAmedia xəbər verir ki, ölkənin dövlət maliyyəsindəki struktur geriləmə istiqraz bazarlarında borclanma xərclərini son illərin ən yüksək səviyyəsinə çatdırarkən, vahid Avropa valyutası avro qlobal bazarlarda dollar qarşısında təxminən son 1,5 ilin minimumu olan 1,116 dollar həddinə qədər geriləyib.

İqtisadçılar Parisdə başlayan və sürətlə genişlənən mənfi tendensiyanın Avrozonanı əhatə edəcək yeni borc böhranına səbəb olub-olmayacağını müzakirə edirlər.

Fransa Milli Statistika və İqtisadi Araşdırmalar İnstitutunun (INSEE) və hökumətin məlumatlarına görə, ölkənin ümumi büdcə kəsiri ÜDM-in 5,8 faizinə çataraq Avropa İttifaqının müəyyən etdiyi 3 faizlik həddi keçib. Hökumət bu göstəricini 2027-ci ilədək 5 faizə endirməyi hədəfləyir.

1974-cü ildən bəri büdcə profisiti qeydə almayan Fransada vergi gəlirlərinin zəif artmasına baxmayaraq dövlət xərcləri struktur olaraq davamlı yüksəlir. 2017-ci ildən etibarən dövlət borcuna əlavə olunan 1,3 trilyon avronun yarıdan çoxu COVID-19 pandemiyası və enerji böhranları ilə bağlı xərclərin, qalan hissəsi isə əhali və şirkətlər üçün vergi güzəştlərinin payına düşür.

Xroniki büdcə kəsirləri nəticəsində Fransanın dövlət borcunun ÜDM-ə nisbətinin 2027-ci ildə 121,7 faizə yüksələcəyi proqnozlaşdırılır. Hazırda ölkənin nominal dövlət borcu 3,596 trilyon avro ilə tarixi maksimuma çatıb və ÜDM-in təxminən 119 faizinə bərabərdir. Bu, 1945-ci ildən bəri qeydə alınan ən yüksək göstəricidir və makroiqtisadi sabitlik üçün ciddi risk yaradır.

Analitiklərin fikrincə, nominal iqtisadi artım tempinin borclanma faizlərindən aşağı olması Fransanı struktur borc tələsinə salıb. Ölkənin dövlət borcunun ÜDM-ə nisbətinin Maastrixt meyarı olan 60 faizlik həddi iki dəfədən çox üstələməsi də diqqət çəkir.

Fransadakı vəziyyət Avropa istiqraz bazarında büdcə kəsiri ilə bağlı “yoluxma riskini” artırır. Analitiklər Parisin yüksək borc yükü və büdcə kəsiri səbəbindən üzləşdiyi satış təzyiqinin İtaliya, Belçika və Yunanıstan kimi digər Avrozon ölkələrinə də yayılmağa başladığını bildirirlər.

Fransanın dövlət gəlirləri ilə xərcləri arasındakı struktur fərq ölkəni hər il bazarlardan borclanmağa məcbur edir. Bu vəziyyət borclanma xərclərində də özünü göstərir. Qlobal monetar sərtləşmə və investorların etimadının azalması fonunda 2020-ci ildə sıfıra yaxın olan borclanma faizləri 4,5 faizədək yüksəlib.

Borclara xidmət xərclərinin artması nəticəsində Fransanın illik faiz ödənişlərinin 65 milyard avroya çatacağı gözlənilir. Bu məbləğ dövlət büdcəsinin təxminən 7 faizinə bərabərdir.

Beləliklə, borc faizləri üzrə ödənişlər ölkə tarixində ilk dəfə ibtidai və orta təhsil xərclərini də geridə qoyaraq dövlət büdcəsinin ən böyük ayrıca xərc maddəsinə çevrilir.

Analitiklər nominal iqtisadi artım tempinin borclanma faizlərindən aşağı qalmasının ölkəni faiz ödənişlərini maliyyələşdirmək üçün daha çox borclanmağa məcbur edən təhlükəli “qar topu effekti”nə sürüklədiyi barədə xəbərdarlıq edirlər.

Baş nazir Sebastyan Lekornu rəhbərliyindəki azlıq hökuməti büdcə kəsirini 2027-ci ilədək mərhələli şəkildə 5 faizə endirmək məqsədilə 54 milyard avro həcmində sərt qənaət paketi hazırlayıb.

Lakin hökumətin maliyyə intizamını təmin etmək məqsədilə hazırladığı bu qənaət proqramı küçələrdə ciddi etirazlarla qarşılaşıb. Büdcə ixtisarlarına etiraz edən yanğınsöndürənlər və dövlət işçilərindən sonra lisey və universitet tələbələri də kütləvi şəkildə aksiyalara qoşulublar.

Məktəblərdə illərdir davam edən müəllim çatışmazlığının, qeyri-kafi təhsil şəraitinin və infrastruktur investisiyalarının azlığının aradan qaldırılmasını tələb edən aksiyalar təhsil müəssisələrinin qarşısında günlərdir davam edir.

Lisey şagirdləri təhsilə daha çox vəsait ayrılması tələbi ilə etirazlarını davam etdirərkən, bəzi məktəblərin girişlərini barrikadalarla bağlayırlar. Bəzi məktəblərin qarşısında zibil konteynerləri yandırılıb, ayrı-ayrı şəhərlərdə əsas yollar üzərində barrikadalar qurulub.

Polisin aksiya iştirakçılarına qarşı gözyaşardıcı qaz və plastik güllələrdən istifadə etməsi, eləcə də fiziki müdaxiləsi müxalifətin sərt reaksiyasına səbəb olub. Etirazlarla bağlı indiyədək 170 şagird, 65 təhsil işçisi və 600-dən çox hüquq-mühafizə əməkdaşının xəsarət aldığı, 5 mindən çox şəxs barəsində hüquqi tədbir görüldüyü bildirilir.

Ölkə üzrə liseylərin təxminən 10 faizinə, yəni 400 məktəbə yaxın təhsil müəssisəsində əyani təhsilə fasilə verilib.

Fransada Avropa İttifaqı ilə uyğunlaşdırılmış illik inflyasiya Yaxın Şərqdəki vəziyyətin neft və təbii qaz qiymətlərinə təsir göstərməsi fonunda sentyabr ayında 2,6 faizdən 3,4 faizə yüksəlib. Bu isə əhalinin alıcılıq qabiliyyətinə ciddi təzyiq göstərir.

Enerji qiymətləri sentyabr ayında illik ifadədə 21,2 faiz artaraq inflyasiyanın yüksəlməsinin əsas səbəbinə çevrilib.

Qiymət artımlarından sonra yenidən təşkilatlanmağa başlayan “Sarı jiletlilər” hərəkatı isə təhsil büdcəsinin artırılması ilə yanaşı, enerji qiymətlərinin dondurulmasını və iri şirkətlərə əlavə vergilərin tətbiq edilməsini tələb edir.

Prezident Emmanuel Macronun hakimiyyət müddətinin başa çatmasına yaxınlaşdığı bir vaxtda müxalifət partiyaları parlamentdə populyar olmayan büdcə ixtisarlarına qarşı sərt müqavimət göstərirlər. Parlamentdə çoxluğa malik olmayan hökumətin büdcəni qəbul etdirmək cəhdləri ölkəni dərin siyasi böhrana sürükləyir.

Bununla yanaşı, avro qlobal bazarlarda yeni həftəyə kəskin ucuzlaşma ilə başlayaraq 1,12 dollar səviyyəsindəki psixoloji həddən aşağı düşüb.

Analitiklər avronun ucuzlaşmasını birbaşa Parisin dövlət maliyyəsi ilə bağlı artan narahatlıqlar, ABŞ ilə Avropa arasında faiz fərqinin genişlənməsi və neft qiymətlərinin yüksəlməsi ilə əlaqələndirirlər.

“Commerzbank”ın valyuta və əmtəə araşdırmaları üzrə rəhbəri Thu Lan Nguyen bildirib ki, son aylarda istiqraz bazarlarındakı dalğalanmalardan böyük ölçüdə təsirlənməyən avro artıq bu narahatlıqların mərkəzinə çevrilib. Onun sözlərinə görə, investorların narahatlığı artıq yalnız Fransa ilə məhdudlaşmır.

İstiqraz bazarındakı ciddi narahatlıq ölkələrin risk primlərinə də birbaşa təsir göstərib. Fransa ilə Almaniyanın 10 illik dövlət istiqrazlarının gəlirlilikləri arasındakı fərq ötən həftə 32 baza bəndi genişlənərək 141 baza bəndinə çatıb və ötən gün 150 baza bəndinə yaxınlaşıb.

Bu artım 1990-cı ildən bəri qeydə alınan ən böyük həftəlik genişlənmə kimi qiymətləndirilir.

ING-nin inkişaf etmiş bazarlar üzrə iqtisadçısı James Smith Fransanın parçalanmış siyasi strukturu səbəbindən büdcə kəsirini 6 faizdən aşağı salmaqda ciddi çətinlik çəkdiyini bildirib.

Qurumun digər iqtisadçıları tərəfindən hazırlanan birgə təhlildə isə azlıq hökumətinin təqdim etdiyi 54 milyard avroluq yeni büdcə planının istiqraz bazarlarında davamlı rahatlıq yaratmayacağı vurğulanıb.

ERAmedia Analitik Qrupu