“Amerika tərəfi İranın təklif etdiyi plana cavab verib, yəni öz fikirlərini Pakistan vasitəçiliyi ilə çatdırıb. Biz bunu nəzərdən keçiririk və lazım gələn hər hansı bir reaksiyanı verəcəyik”.

ERAmedia xəbər verir ki, bunu İranın Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü İsmayıl Bəqayi bildirib.

Onun sözlərinə görə, təklif olunan 14 maddəlik plan yalnız müharibənin bitməsinə yönəlib və nüvə məsələlərini həll etmir.

İsmayıl Bəqayinin açıqlaması Tehran–Vaşinqton münasibətlərində yeni diplomatik kanalların sınaqdan keçirildiyini göstərir. ABŞ tərəfinin İranın təqdim etdiyi 14 maddəlik plana Pakistan vasitəsilə cavab verməsi, formal olaraq bir dialoq pəncərəsinin açıldığını göstərsə də, bu prosesin mahiyyəti hələlik daha çox müharibənin genişlənməsinin qarşısını almağa yönəlmiş taktiki addımlar kimi görünür. Nüvə məsələsinin kənarda qalması isə tərəflər arasında əsas ziddiyyətin hələ də həll olunmadığını ortaya qoyur.

Pakistanın vasitəçi kimi ortaya çıxması regional diplomatiyada təsadüfi deyil. Islamabad həm Tehranla, həm də Vaşinqtonla müəyyən kanallara sahib olan nadir ölkələrdən biridir. Eyni zamanda, Pakistanın özünün regional sabitlikdə maraqlı olması onu formal vasitəçi roluna uyğunlaşdırır. Lakin bu vasitəçiliyin effektivliyi bir neçə ciddi məhdudiyyətlə üz-üzədir.

Birincisi, ABŞ–İran münasibətləri təkcə ikitərəfli siyasi problem deyil, həm də Yaxın Şərqdə geniş geosiyasi qarşıdurmaların tərkib hissəsidir.

İkincisi, Pakistanın daxili iqtisadi və təhlükəsizlik problemləri onun uzunmüddətli, güclü diplomatik təzyiq mexanizmi qurmasına imkan vermir. Buna görə də Pakistanın rolu daha çox mesajların ötürülməsi və gərginliyin yumşaldılması ilə məhdudlaşa bilər, strateji razılaşma yaradan əsas güc olmaqdan uzaq qalır.

İranın gələcək taleyi bu cür dolayı diplomatik kanalların nə dərəcədə davamlı olacağından asılıdır. Tehran uzun müddətdir ki, həm sanksiyalar, həm də regional təzyiqlər altında öz iqtisadi və siyasi modelini qorumağa çalışır. Nüvə proqramı ətrafında yaranan böhran isə bu balansı daha da mürəkkəbləşdirir. Nüvə məsələsinin hazırkı təkliflərdən kənarda qalması o deməkdir ki, tərəflər hələ də əsas düyün nöqtəsinə toxunmaqdan çəkinirlər. Bu isə İran üçün qısa müddətdə müəyyən deeskalasiya imkanı yaratsa da, uzun müddətli qeyri-müəyyənliyi saxlayır. Belə vəziyyət Tehranı ya mərhələli kompromisə, ya da daha sərt regional siyasətə sürükləyə bilər.

Bu kontekstdə Hörmüz boğazı məsələsi xüsusi strateji əhəmiyyət daşıyır. Dünya neft ticarətinin mühüm hissəsinin keçdiyi bu dar su yolu İran üçün həm iqtisadi təzyiq aləti, həm də geosiyasi çəkindirmə vasitəsidir. Boğazın bağlanması ehtimalı tez-tez gündəmə gətirilsə də, bu addımın reallaşması region və qlobal iqtisadiyyat üçün ciddi nəticələr doğura bilər. Belə bir ssenari neft qiymətlərində kəskin artıma, enerji bazarlarında panikaya və qlobal tədarük zəncirlərində ciddi pozuntulara səbəb ola bilər. Lakin eyni zamanda İran üçün də ağır nəticələr yaradar, çünki ölkənin öz neft ixracı və iqtisadi əlaqələri də məhz bu marşrutdan asılıdır. Buna görə də Hörmüz boğazı daha çox siyasi təzyiq və çəkindirmə vasitəsi kimi saxlanılır, real bağlanma ehtimalı isə son dərəcə riskli və qarşılıqlı zərərli seçim olaraq qalır.

Ümumilikdə, hazırkı vəziyyət İran–ABŞ münasibətlərində tam həll deyil, idarə olunan gərginlik mərhələsini xatırladır. Pakistanın vasitəçiliyi bu gərginliyi yumşalda bilər, lakin strateji ziddiyyətləri aradan qaldırmaq üçün kifayət etmir. İranın gələcək istiqaməti isə həm daxili iqtisadi dayanıqlıqdan, həm də regional güc balansının necə dəyişəcəyindən asılı olacaq. Hörmüz boğazı isə bu balansda daim “sakit təhdid” elementi kimi qalmaqda davam edir.

ERAmedia Analitik Qrupu