ABŞ-ın vitse-prezidenti Cey Di Vens İranla aparılan danışıqlar prosesi və İsrail-Livan münasibətləri ilə bağlı açıqlamalar verib.

ERAmedia-nın məlumatına görə, “Michael Knowles Show” adlı onlayn proqramda çıxış edən Vens bildirib ki, Tehranın danışıqlar davam etdiyi halda verdiyi bəzi açıqlamalar həm “təəccübləndirici”, həm də “əsəbpozucu” təsir bağışlayır.

İran rəsmilərinin ABŞ ilə texniki səviyyədə sülh danışıqları davam edərkən “Xeyr, hazırda davam edən sülh danışıqları yoxdur” məzmunlu açıqlamalar verməsinə münasibət bildirən Vens deyib:

“Bu, mənim tam anlaya bilmədiyim İranın danışıqlar taktikası və ritorika üsuludur”.

Vens vurğulayıb ki, İran “uyğunsuz davranış” nümayiş etdirəcəyi təqdirdə, Vaşinqtonun hələ də güclü təzyiq vasitələri mövcuddur. O qeyd edib ki, ABŞ Tehranın nüvə proqramı ilə bağlı yoxlanıla bilən və uzunmüddətli öhdəliklər götürməsini gözləyir.

İranla davam edən danışıqlara toxunan ABŞ-ın vitse-prezidenti bildirib:

“Qarşıda hələ çox mərhələ var. Müsbət tərəfi odur ki, biz Amerika xalqının maraqları naminə necə üstünlük əldə etməyi daim düşünən administrasiya və prezident tərəfindən təmsil olunuruq”.

Vens İsrail ilə Livan arasında davam edən danışıqlara da münasibət bildirib. O, tərəflər arasında irəliləyiş əldə olunduğunu iddia edib.

ABŞ-ın vitse-prezidenti Tel-Əviv və Beyrutun vasitəçilər olmadan birbaşa təmaslar apardığını vurğulayaraq deyib:

“Yəni vəziyyət həqiqətən dəyişib. Əsas məsələ bu dəyişikliyin davamlı olub-olmayacağıdır”.

Onun sözlərinə görə, İsrail və Livan artıq bir neçə ay əvvəl mümkün olmayan formada birbaşa danışıqlar aparır və ümumi çərçivədə oxşar mövqelərə yaxınlaşıblar.

Vens əlavə edib ki, ABŞ ilə İran arasında əldə olunacaq mümkün razılaşma ilə Livan-İsrail sülh sazişi uyğunlaşdırılarsa, hər iki sənədin əsas prinsipi Livanın ərazi bütövlüyünə hörmətin təmin olunması olacaq.

Vensin İranla danışıqlar və İsrail-Livan münasibətləri barədə səsləndirdiyi fikirlər Vaşinqtonun Yaxın Şərq strategiyasında formalaşan yeni siyasi xəttin konturlarını göstərir. Açıqlamalar yalnız Tehranla nüvə proqramı ətrafında aparılan müzakirələrə münasibət deyil, həm də regionun təhlükəsizlik sisteminin hansı prinsiplər üzərində yenidən qurulacağına dair mesajlar kimi qiymətləndirilə bilər.

Vensin İranın danışıqlar prosesi davam etdiyi halda danışıqların mövcudluğunu inkar edən açıqlamalarını “təəccübləndirici” və “əsəbpozucu” adlandırması göstərir ki, Vaşinqton Tehranın klassik diplomatik taktikasından narazıdır. İran uzun illərdir daxili auditoriyaya və xarici tərəfdaşlara fərqli mesajlar verməklə danışıqlar prosesində öz manevr imkanlarını genişləndirməyə çalışır. ABŞ administrasiyası isə bu dəfə daha konkret və yoxlanıla bilən öhdəliklər tələb etdiyini açıq şəkildə nümayiş etdirir.

Eyni zamanda Vensin “ABŞ-ın əlində hələ də güclü təzyiq vasitələri var” ifadəsi diplomatik dialoqun hərbi və iqtisadi təzyiq elementləri ilə paralel aparıldığını göstərir. Bu yanaşma Donald Tramp administrasiyasının xarici siyasətində tez-tez müşahidə olunan “təzyiq altında danışıqlar” modelinin davam etdiyini göstərən siqnallardan biri hesab oluna bilər. Vaşinqton diplomatik kanalları açıq saxlasa da, sanksiyalar və digər təsir mexanizmlərindən imtina etməyəcəyini nümayiş etdirir.

Diqqət çəkən əsas məqamlardan biri Vensin İsrail və Livan arasında vasitəçilər olmadan birbaşa təmasların başladığını vurğulamasıdır. Əgər bu proses həqiqətən davamlı xarakter alarsa, Yaxın Şərq diplomatiyasında mühüm dəyişiklik baş verə bilər. Uzun illər ərzində İsrail-Livan münasibətlərində əsas rol beynəlxalq vasitəçilərə məxsus olub. Birbaşa dialoq isə tərəflərin müəyyən təhlükəsizlik məsələlərində qarşılıqlı maraqlarının formalaşdığını göstərə bilər.

Bu kontekstdə Vensin ABŞ-İran razılaşması ilə mümkün Livan-İsrail sazişini eyni siyasi çərçivədə təqdim etməsi təsadüfi görünmür. Vaşinqton regiondakı müxtəlif münaqişələri ayrı-ayrı deyil, vahid təhlükəsizlik sistemi daxilində həll etməyə çalışdığı mesajını verir. Belə yanaşma İranın regional təsir imkanlarının məhdudlaşdırılması, İsrailin təhlükəsizlik narahatlıqlarının azaldılması və Livanın dövlət institutlarının gücləndirilməsi kimi məqsədləri bir paket halında nəzərdən keçirməyə hesablanmış ola bilər.

Digər tərəfdən, bu strategiyanın uğuru birbaşa İranın mövqeyindən asılı olacaq. Tehran nüvə proqramı, regional silahlı qruplarla əlaqələri və təhlükəsizlik siyasəti üzrə ciddi güzəştlərə hazır olmazsa, danışıqların yenidən dalana dirənməsi ehtimalı qalacaq. Vensin açıqlamalarında optimist ton hiss olunsa da, “qarşıda hələ çox mərhələ var” ifadəsi Vaşinqtonun da prosesin mürəkkəbliyini qəbul etdiyini göstərir.

Yaxın Şərqdə son illər baş verən hadisələr göstərir ki, hərbi qarşıdurmaların yaratdığı yeni reallıq diplomatik masada da öz əksini tapmağa başlayıb. Qəzza müharibəsi, İran-İsrail gərginliyi və Livanın təhlükəsizlik problemləri region dövlətlərini yeni formatlar axtarmağa məcbur edir. ABŞ isə bu prosesdə həm təhlükəsizlik təminatçısı, həm də əsas siyasi vasitəçi rolunu qorumağa çalışır.

Vensin açıqlamaları onu deməyə əsas verir ki, Vaşinqtonun məqsədi təkcə İranın nüvə proqramını nəzarət altına almaq deyil. Daha geniş hədəf Yaxın Şərqdə yeni siyasi balans yaratmaq, regional qarşıdurmaları vahid diplomatik platformaya yönəltmək və ABŞ-ın strateji təsir imkanlarını uzunmüddətli perspektivdə qorumaqdır. Bu məqsədin reallaşıb-reallaşmayacağını isə tərəflərin siyasi iradəsi və qarşıdakı danışıqların nəticələri müəyyən edəcək.

ERAmedia Analitik Qrupu